Kuće i zgrade

Najstarije Savamalske kuće: Kuća u ulici Gavrila Principa 35

„Kuća porodice Najdanović“ nalazi se na uglu ulica Kameničke i Gavrila Principa u Beogradu. Sagrađena je pre  regulacije Savamale 1834. godine i osnivanja srpske prestonice za vreme kneza Miloša Obrenovića. „Važne“ kuće ovog područja u to vreme građene su na „ćošku“ pa je tako i kuća Najdanovića na uglu. U njoj je prvo živela porodica turskog lekara ećima Ibrahima sve do  1830. godine kada je donet Hatišerif kojim je Porta predala Beogradsku varoš Srbima na upravu. Po jednoj od njegovih odredbi svakom Srbinu je dato pravo da može od Turaka da kupi nepokretna dobra ukoliko su van vojnih utvrđenih gradova, pa je tako ećim kuću prodao Iliji Margetiću, visokom državnom činovniku u Glavnoj beogradskoj upravi i otišao za „Tursku“ (Niš). Pošto je Ilija imao sopstvenu kuću i nekoliko imanja, novu kupljenu u ulici Gavrila Principa 35 dao je pod zakup Dimitriju Najdanoviću, trgovcu iz Makedonije. Odredba sultanovog Hatišerifa o otkupu imanja i kuća je u to vreme privukla veliki broj nemuslimanskog stanovništva u Beograd. Srbi su najviše turskih poseda kupili u Savamali i Paliluli. Prostor današnje Savamale bilo je prvobitno imanje kneza Miloša Obrenovića koji ga je na poklon dobio od Marašlije Ali-Paše, zapovednika beogradske tvrđave i grada.

Porodica Najdanović je u kući živela od 1883. godine kada je potom postala vlasnik i kuće i imanja koje su otkupili od Ilije Margetića. Kod većine varoških kuća stanovanje je bilo na spratu, a prizemlje je služilo za trgovinu ili ugostiteljstvo, pa je tako u kući Najdanovića u prizemlju bila kafana „Najdanović“. Čest gost kafane bio je bosanski književnik, političar i revolucionar Petar Kočić koji se kao đak Prve beogradske gimnazije hranio u kafani kod Najdanovića, ali tu i pisao svoje prve eseje. Zato nije slučajno što su se u ovom kraju okupljali mnogi bosanski revolucionari i trgovci. U znak sećanja na njega, kafana je neko vreme nosila naziv „Petar Kočić“, a jedna od ulica u blizini nosi naziv Bosanska. Nekada se u Savamali nalazila i čuvena gostionica „Bosna“. Posle Drugog svetskog rata nosila je naziv „Dva bela goluba“. Nakon smrti Dimitrija Najdanovića 1950. godine kuću je nasledio njegov sin Jovan Najdanović, advokat koji je u njoj otvorio svoju advokatsku kancelariju.

JovanNajdanovic

Jedan od vlasnika, advokat Jovan Najdanović

*****

Po konstrukciji i stilu objekat je danas redak primer sačuvanih turskih kuća na sprat i tipičan primer arhitekture koja je bila rasprostranjena u gradovima Srbije sve do

Izgled kuće porodice Najdanović, prva polovina 20. veka

Izgled kuće porodice Najdanović, prva polovina 20. veka

kraja prve polovine 19. veka. Ka ulici Gavrila Principa fasada ima karakterističan erker prepoznatljiv element na kući balkansko-orijentalnog tipa. Uobičajeni deo turskih kuća je divanhana okrenuta ka dvorištu, vrsta otvorenog trema koji je služio ka veza sa baštom. Iako je objekat danas većim delom izmenjen, sačuvao je osnovni koncept iz 19. veka.

Kuća Najdanovića zajedno sa Manakovom kućom u ulici Gavrila Principa po prvobitnoj nameni i izgledu pripada istom stilu i periodu. Danas je od značaja za proučavanje urbanog razvoja Beograda koja je nekada bila saobraćajnice koja je delila dve različite urbane strukture: Staru varoš u šancu i novu srpsku varoš koja se upravo tada uspostavljala u Savamali.

 

 

 

Izgled kuće porodice Najdanović, danas u 21 veku

Izgled kuće porodice Najdanović, danas u 21 veku

Srpski Legat

Srpski Legat

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

shs
Prethodni članak

Proglašena je Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca

Monika Seleš
Naredni članak

Rođena je Monika Seleš