AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivosti

Dejvid Tolbot Rajs: VIZANTIJSKO SLIKARSTVO (1968)

[…] Izgleda da je postojao prilično veliki broj škola iluminacije, ali iako primeri koje poznajemo pokazuju izvestan stepen varijacija u stilu, rad je ceo bio, uopšteno govoreći, u maniru koji može biti označen kao prestonički, i ceo je načelno sličan seriji zidnih slika u manastirskoj crkvi Mileševa u Srbiji, koje su urađene za vreme vladavine kralja Vladislava, između 1230. i 1237. godine. Slike su potpisali, pored lika Sv. Dimitrija, tri slikara: Dimitrije, Đorđe i Teodor. Radojčić tvrdi da su oni bili Srbi, ali po stilu bi se reklo da je, u svakom slučaju, glavni umetnik bio Grk. Kralj je naslikan dva puta, jednom na severnom zidu narteksa, jednom na južnom zidu, i u oba slučaja drži maketu crkve. Kasniji prikaz je intimniji i to je čist portret, sa više strogih nego svetovnih konvencija, i izgleda da je umetnik u predstavljanje religijskih tema želeo da uvede isti humani element koji karakteriše portret kralja. U svakom slučaju, ovo potvrđuju lica oplakivača u sceni smrti Bogorodice, jer su ekspresivna i lična… Bojažljivi Marijin lik je ekspresivan i živ, ali najupečatljiviji je način na koji su prikazani uspavani vojnici koji čuvaju grob. Njihov oklop i šlemovi dugoutvrđene konvencije, gde su bili uobičajeni klasični kostimi, slede novi model. Ipak, figura anđela je klasično uzvišena i može se uporediti sa onom iz osmovekovne crkve Santa Marija Antikva u Rimu, koja je uvek isticana kao primer preživljavanja klasičnog stila u ranohrišćanskoj umetnosti. U stvari, Anđeo iz Mileševe opravdava napomenu o značenju renesanse za umetnost tog doba, možda više nego bilo koja druga figura, jer u njoj su spojeni i nagoveštaj novog humanizma i osobine koje označavaju povratak duha antike…

Beli Anđeo

Beli Anđeo

Humanističko poimanje koje karakteriše prikaz uspavanih vojnika otišlo je još dalje u scenama skidanja s krsta i sada delimično Ulaska u Jerusalim; ove su osobito efektne, posebno u kolorističkom pogledu. Blagovesti su jedna od najintimnijih i najzanosnijih predstava teme koja se, pre svega, nalazi u razviću sijenske umetnosti više nego vek kasnije. Nigde više, čak ni u gotičkoj umetnosti, nema tako nežne, bojažljive i ljupke figure Device. Svrgnuće sadrži više emocija, a i ono je nežno i delikatno, i predstavlja nastavak stila zapaženog sedamdeset godina ranije u Nerezima. Kasnije slikarstvo Mileševe pokazuje veću razradu scene i uvođenje brojnih dodatnih likova. Ipak, ono jasno proizlazi iz carigradskog prototipa u stilu preporoda, pa čak i ako neke scene govore o mogućnosti uticaja gotičke umetnosti Zapada, opšti karakter slikarstva Mileševe je suštinski vizantijski.

[…] Naredna serija slika koje pokazuju uticaj prestoničke škole nastaje trideset godina kasnije. Nalaze se u manastirskoj crkvi u Sopoćanima, koju je utemeljio kralj Stefan Uroš I, oko 1265. godine. Ovde je delo obimno i monumentalno, ali u isto vreme poseduje veliku eleganciju i uglađenost, i izuzetno je naročito po razvijenom osećaju za boje; senke su blage i istaknute umešnosti, ljupkog efekta ljubičaste koju smenjuje zelena, plavo sa žutim ili oker. Oblikovanje je domišljato upotpunjeno nadgradnjom tamnih tonova oko kontura, kao što je to na licu mladog Sv. Jovana. Umnogome isti poredak bio je, kao što ćemo videti, primenjen u Sv. Sofiji u Trebizonu, i prikaz individualnih figura pokazuje jasan odnos prema tradiciji, mada su detalji u načinu rada različiti.

Gledano u celini, slikarstvo u crkvi u Sopoćanima je verovatno bolje očuvano u odnosu na sve ostale iz XIII veka i vizantijskog sveta – i u pogledu scena koje su dostupne izučavanju, i u pogledu njihovog sadašnjeg stanja.

Nigde više boje nisu tako krasne ili tako ubedljive, nigde više likovi tako impresivni. Brojni pojedinačni likovi koji ukrašavaju ne samo najniži raspon zidova već i gornje delove na četiri palistera koji podržavaju kupolu, zadivljujuće su veličanstveni i dostojanstveni, dok su scene izražajne i izvanredno komponovane. Čuvena Smrt Bogorodice, na zapadnom zidu, posebno je efektna. Kompozicija je do krajnosti ispunjena – velika skupina ožalošćenih u pročelju, podrobne građevine i udaljeni likovi iza, a u nebeskoj grupaciji anđeli oslonjeni na oblake.

Uspenje Presvete Bogorodice

Uspenje Presvete Bogorodice

Oplakivači su žalobni, događaj je vođen svim emocijama jedne istočne sahrane – uočite, recimo, ucveljene žene na balkonu. Ipak, to je u isto vreme i radostan trenutak; dušu Bogorodice prima Hrist i prenosi je u raj; život posle smrti je zajamčen, vaskrsnuće osigurano, i onoliko koliko ja poznajem slike, ova sadrži celu suštinu ovog dela hrišćanskog verovanja. Ona nam pruža, u isto vreme, ilustraciju i moćnu alegoriju vere.

U Sopoćanima se nalazio i veoma potpun ciklus scena iz života Gospoda, i mnoge od njih su još dobro očuvane. Rođenje, na severnom zidu, delom je razbijeno, ali su pastiri koji primaju vest o rođenju našeg Gospoda potpuni i veoma izraženi; lik jednog starog čoveka, koji je na trenutak ošamućen, dok njegov mlađi pratilac nastoji da mu objasni okolnosti, posebno je upečatljiv. Podjednako su životne središne žene koje pripremaju Hristovo kupanje na suprotnoj strani kompozicije.

[…] U pogledu lepote boja, originalnosti zamisli, uzvišenosti proporcija i upečatljivosti kompozicije, slike unutar crkve u Sopoćanima mogu biti ubrojane u najkasnije iz srednjovekovnog vremena, a prestonički karakter rada je opet neosporan. Tankoćutna veličanstvenost likova u apsidi je posebno zadivljujuća, i teško je poverovati da je išta finije i lepše moglo biti stvoreno, čak i u celoj Vizantiji. U stvari, slike u Mileševi i Sopoćanima pokazuju da su članovi porodice Nemanjića posedovali najveću meru razumevanja, sposobni da u svoju službu stave najznačajnije umetnike celog vizantijskog sveta. […]

Prevela sa engleskog: Sanja Ćosić

 

Izvor: SERBIA : srpski narod, srpska zemlja, srpska duhovnost u delima stranih autora : pesme i poeme, pripovetke, romani, drame, putopisi, besede, dnevnici, memoari, eseji, pisma, zapisi [odabrali i priredili: R. Damjanović, N. Tomić i S. Ćosić], „Itaka”, Beograd, 2000, str. 129–130.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

250px-Sima_Nenadović_01
Prethodni članak

Poginuo je vojvoda Sima Nenadović

pavlovic
Naredni članak

Umro je slikar i profesor Zoran Pavlović