Untitled-1Screen Shot 2015-07-10 at 11.03.53 AMSveti jezik Vlaškog hleba

Duhovna kultura Vlaha među onim je malobrojnim sačuvanim živim riznicama narodnih običaja. Najistaknutiji među njima je obred pomane, koji složenim ritualima pomaže upokojenom da ne zaluta dok putuje na onaj svet i da u njemu ima sve što mu je potrebno. U središtu pomana nalazi se posmrtna trpeza, na koju se postavlja na stotine obrednih hlebova ispisanih složenim jezikom prastarih simbola. Hleb je „glava“ pomane koja kod istočnih Vlaha ima antropomorfni karakter; postavljen je na početak trpeze sa obrednim hlebovima, koja posmatrana odozgo – zbog rasporeda hlebova – podseća na čoveka koji leži, pa se smatra da pomana oličava samoga pokojnika. Kroz onostrani svet pomanu predvodi kolač oblika ovojnice. Hleb označava kalendarsku godinu, kao jedinicu večnog toka vremena koje se odvija ciklično. Zato je trakama u obliku sunčevih zraka podeljen na 12 polja, sa po jednim mladim mesecom na rubu svakog od njih. Uz glavni kolač, na trpezu se postavljaju i drugi hlebovi koji su, takođe, ispisani  složenim znakovnim jezikom.

Pomane_GamzigradScreen Shot 2015-07-10 at 11.07.13 AMKao u svim arhaičnim kulturama, Vlaško poimanje života bilo je fatalističko i počivalo na verovanju u demone sudbine koji u času rođenja određuju život, kao i čas i način njegovog kraja. Zbog toga, kad čovek umre, u fatalizmu nema saučešća, samo se uzdahne i kaže: „Šta ćeš, nije više imao dana!“. Jedini način da se dani „produže“, jeste da se redovno daju pomane, jer čovek umire konačno tek kad ga svi zaborave, i kad mu se zauvek izgubi svaki trag. Žaljenje se prekida na godišnjici smrti igranjem „kola za dušu“. U nekim krajevima, priređuju se pomane uz veliku vatru zvanu privegĭ oko koje se igra do duboko u noć. Što je veći broj ljudi i što je veće veselje, veći će ugled steći i sam pokojnik u „onostranom društvu”, a svoj večni život provešće u radosti i veselju kakvo je na privegĭu. Prema vlaškom verovanju, put u Večnost je otvoren svakom ko poznaje magiju Hleba i sveti jezik njegovih znakova. Čuvari duhovne kulture Vlaha su žene, koje imaju glavnu ulogu u obrednim ritualima1.

 


1 Navedeno prema: Paun Es Durlić, Sveti jezik Vlaškog hleba, BalkanKult fondacija, Novi Sad, 2010

Srpski Legat

Srpski Legat

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

Bokan
Prethodni članak

Naj@Zaječar - Bokan Stanković

Untitled-6
Naredni članak

Naj@Zaječar - Etnokulturno šarenilo zaječarskog kraja