AktuelnostiLjudiNa današnji dan

Umro je Sveti Sava

Na današnji dan, 14. Januara 1236.godine u Trnovu je tokom povratka iz Svete zemlje preminuo Sveti Sava. Rođen je kao Rastko Nemanjić oko 1175. godine i bio je najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje i njegove žene Ane. Kada je napunio petnaest godina otac mu je dodelio na upravu Zahumlje, ali se Rastko tu nije dugo zadržao, već je nakon dve godine otišao na Svetu Goru, jedan od najznačajnijih centara pravoslavnog monaštva, sa namerom da se zamonaši. Iako je po pričama Stefan Nemanja za njim poslao poteru, ona je kasno stigla, te se Rastko zamonašio i uzeo monaško ime Sava, mada se ne zna pouzdano u kom manastiru. Najverovatnije pretpostavke su da je u pitanju ili ruski manastir Svetog Pantelejmona, ili grčki manastir Vatoped. U svakom slučaju, narednih sedam godina Sava je proveo u Vatopedu, gde je imao prilike da se bliže upozna sa različitim delima grčke bogoslovske i crkvenopravne književnosti, i gde je pronašao uzore na osnovu kojih će organizovati manastirski i crkveni život u Srbiji. U tom manastiru mu se kasnije, pošto se povukao sa vlasti i proveo godinu dana kao monah Simeon u Studenici, pridružio i njegov otac. Posle izvesnog vremena kod njih dvojice javila se ideja za osnivanjem srpskog manastira na Svetoj Gori, pa je početkom 1198. godine Sava otišao u Carigrad da bi za to dobio saglasnost vizantijskog cara Aleksija III Anđela. Nakon što ju je dobio, krenulo se sa obnovom i organizovanjem Hilandara. Iako je Sava već uživao ogroman duhovni autoritet, i dalje je bio samo kaluđer, te ga je sredinom 1200. godine episkop Jarisa rukopoložio za đakona, a potom i sveštenika. Nakon pada Carigrada u ruke krstaša 1204. godine i dodeljivanjem teritorije koja je obuhvatala poluostrvo Halkidiki i Atos, Bonifaciju, markizu od Monferata, položaj svetogorskih manastira postao je nesiguran, pa su Nemanjići odlučili da mošti svog, u međuvremenu počivšeg, oca prenesu u Srbiju i da ga sahrane u njegovoj zadužbini, manastiru Studenici. Sava je sačinio službu u njegovu čast, postavljen je za igumana manastira, napisao je tipik i Simeonovo žitije, te je zajedno sa bratom Stefanom otpočeo i radove na podizanju Žiče, a takođe je morao da se uključi i u državne poslove. U to vreme srpska crkva bila je podređena Ohridskoj arhiepiskopiji, pa je Sava u dogovoru sa bratom 1219. godine otišao u Nikeju kod Teodora I Laskarisa i patrijarha Manojla I Sarantena da traži autokefalnost srpske crkve, što je i uspeo da dobije i tako postane prvi srpski arhiepiskop. Prilikom povratka u Srbiju kraće vreme se zadržao na Svetoj Gori, a nešto duže u Solunu, gde je učestvovao u stvaranju srpske redakcije vizantijskog nomokanona poznatijeg pod nazivom Nomokanon svetog Save, koji je postao prvorazredni izvor prava u srednjovekovnoj Srbiji, a takođe ostvario i uticaj na širem području postavši osnovni ustav i bugarske i ruske crkve. Kada se vratio u Srbiju za sedište nove Srpske arhiepiskopije određena je Žiča i uz nju je osnovano još 10 eparhija, čije su tri eparhije bile izdvojene iz sastava Ohridske arhiepiskopije, a za episkope je postavio svoje učenike, od kojih su neki bili upravo stigli iz Hilandara. Sava je 1229. godine iz Dalmacije otplovio za Palestinu i počeo svoje prvo hodočašće. Obišao je Jerusalim, Vitlejem, Jordan kao i manastir Svetog Save Osvećenog (Jerusalimskog). U povratku je prošao kroz Malu Aziju gde je posetio nikejskog cara, zatim je otišao na Svetu Goru gde je boravio u Vatopedu i Hilandaru, i zimu 1229-30. godine najverovatnije proveo u Solunu, gde se sastao sa Teodorom Anđelom. Nakon povratka sa puta, bio je srpski arhiepiskop sve do 1234. godine, kada se povukao sa tog položaja i za naslednika postavio svog učenika Arsenija, posle čega se uputio na drugo hodočašće. Ukrcao se u Budvi u proleće 1234. godine i uputio ka južnoj Italiji, odakle se zaputio u Palestinu, gde se u Jerusalimu sastao sa patrijarhom Atanasijem. Dalje se kretao po Egiptu gde je vladala dinastija Ejubida i sastao se sa aleksandrijskim patrijarhom, a zatim ga je lično primio sultan Al Kamil, koji mu je obezbedio vodiče za obilazak Sinaja. Odatle je ponovo otišao u Jerusalim i preko Antiohije u Malu Aziju. U Carigradu je boravio u manastiru Bogorodice Evergetide i tu je primio poziv bugarskog cara Ivana Asena II, koji ga je pozvao u posetu. Krajem 1235. ili početkom naredne godine stigao je u Trnovo, u kome je iznenada i umro na današnji dan 1236. godine. Tu je bio sahranjen, a godinu dana kasnije kralj Vladislav je preneo njegove mošti u manastir Mileševa, gde su one bile sve do kraja XVI veka, kada ih je odatle odneo za Beograd i na Vračaru spalio Sinan-paša. Danas se u glavnom gradu, na mestu koje je najverovatnije greškom uzeto za to gde su mošti spaljene, uzdiže impozantan hram posvećen ovom svetitelju.

Od važnih događaja vezanih za Srbiju na ovaj dan izdvajamo još:
1890. rođen je slikar Petar Dobrović;
1892. godine rođen je filolog, profesor i akademik Miloš Đurić;
1897. godine rođen je istoričar, profesor Univerziteta u Beogradu i akademik Vasa Čubrilović;
1923. godine rođen je glumac Mihajlo Bata Paskaljević;
1929. godine rođen je reditelj, profesor na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu, pisac i filmski teoretičar, Aleksandar Saša Petrović;
1929. godine rođen je istoričar umetnosti, likovni kritičar i profesor Univerziteta u Beogradu, Lazar Trifunović;
1991. godine umro je filolog, profesor Univerziteta u Beogradu i akademik Mihailo Stevanović;
2014. godine preminuo je matematičar i profesor Milutin Dostanić.

 

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

sterija
Prethodni članak

Rođen je Jovan Sterija Popović

Naredni članak

Gostovanje na televiziji B92 u emisiji "Bulevar"