AktuelnostiLjudiNa današnji dan

Umro je naučnik Mihajlo Pupin

Na današnji dan, 12. marta 1935. godine u Njujorku je umro naučnik, pronalazač, profesor i diplomata Mihajlo Pupin. Rođen je 27. septembra po julijanskom, odnosno 9. oktobra po gregorijanskom kalendaru u selu Idvor, u Banatu. Nakon završene osnovne škole u rodnom mestu i Perlezu, i početnih razreda srednje škole u Pančevu, 1872. godine otišao je na školovanje u Prag, koje je dve godine kasnije zbog očeve smrti i finansijskih teškoća morao da prekine. Tako je sa svojih nepunih dvadeset godina stigao u SAD, gde je prvih pet godina, da bi se izdržavao, radio kao fizički radnik, istovremeno pohađajući Kuperovu večernju školu i učeći engleski, grčki i latinski jezik. Godine 1879. položio je prijemni ispit na Kolumbija koledžu u Njujorku i kao primeran student bio oslobođen plaćanja školarine, a na kraju prve godine dobio je i dve novčane nagrade za uspeh iz grčkog jezika i matematike, dok se tokom školovanja uglavnom izdržavao držanjem privatnih časova i radeći fizičke poslove. Studije je završio 1883. godine sa izuzetnim uspehom iz matematike i fizike, i po dobijanju diplome primio je i američko državljanstvo. Zahvaljujući stipendiji koju je dobio kao odličan student, otišao je zatim u Britaniju, gde je nastavio školovanje na Kembridžu, a onda i u Berlin, gde je 1889. godine doktorirao iz oblasti fizičke hemije. Nastavničku karijeru i naučnu delatnost započeo je iste te godine kao nastavnik fizičke matematike u odeljenju za elektrotehniku na Kolumbija univerzitetu u Njujorku, gde je proveo naredne četiri decenije. Pupin je tokom karijere prijavio trideset četiri patenta i objavio oko sedamdeset tehničkih članaka i izveštaja, a pored „Pupinovih kalemova“, koji su verovatno njegov najznačajniji pronalazak i kojim je rešio problem povećanja dometa prostiranja telefonskih signala, jedno od njegovih najznačajnijih otkrića je i sekundarna rendgenska radijacija, posle čijeg otkrivanja je razvio brzu metodu rendgenskog snimanja, tako što se između objekta koji se snima i fotografske ploče postavi fluorescentni ekran, čime je vreme ekspozicije sa trajanja od oko jednog časa smanjeno na svega nekoliko sekundi, što je metod koji se još uvek primenjuje. Kraljevina Srbija imenovala ga je 1912. godine za počasnog konzula u SAD, a kada su SAD ušle u Prvi svetski rat Pupin je postao član tamošnjeg Državnog saveta za istraživanja i Državnog savetodavnog odbora za vazduhoplovstvo, te je za ovaj svoj rad dobio posebnu zahvalnicu američkog predsednika Hardinga. Po završetku rata, kao izuzetno priznata i cenjena ličnost, ključno je uticao na tadašnjeg američkog predsednika Vilsona da se poništi Londonski ugovor iz 1915. godine kojim je trebalo da Italija, Rumunija i Bugarska dobiju od saveznika teritorijalna proširenja, i da na Pariskoj mirovnoj konferenciji te teritorije ipak dobije novoformirana Kraljevina SHS. Godine 1923. objavio je svoju autobigrafiju, koja se kod nas pojavila tek 1929. godine pod nazivom Od pašnjaka do naučenjaka, i za koju je 1924. godine dobio Pulicerovu nagradu. Za sve godine života u SAD, Pupin je pomagao svoj zavičaj, Srbiju i Jugoslaviju i osnovao više fondova i društava preko kojih je donirao milione dolara, a tokom rata je ličnim sredstvima garantovao isporuke hrane Srbiji i bio na čelu Komiteta za pomoć žrtvama rata. Ovaj veliki čovek, dobitnik mnogih naučnih nagrada, priznanja i medalja, predsednik Instituta radio inženjera SAD, predsednik Američkog instituta inženjera elektrotehnike, predsednik Američkog društva za unapređenje nauke, predsednik Njujorške akademije nauka, član Francuske akademije nauka, član Srpske akademije nauka i počasni doktor osamnaest univerziteta, sahranjen je na groblju Vudlon u Bronksu. U Beogradu od 1946. godine postoji institut koji nosi njegovo ime, jedan krater na Mesecu nazvan je po njemu, fizičke laboratorije Univerziteta Kolumbija nose njegovo ime, na istom univerzitetu postoji zgrada odseka za fiziku pod imenom „Pupinova laboratorija“, mnoge ulice i škole zovu se po njemu, a u Americi od 1956. godine dodeljuje se Medalja Mihajla Pupina.

Od važnih događaja vezanih za Srbiju na ovaj dan izdvajamo još:
1901. godine umro je književnik, ministar pravde i državni savetnik, Jovan Ilić;
1964. godine umro je slikar i akademik Jovan Bijelić;
1971. godine rođen je atletičar i državni rekorder u skoku uvis, Dragutin Topić;
1993. godine umro je slikar, istoričar umetnosti, likovni kritičar i pedagog Pavle Vasić;
1995. godine umro je glumac Mija Aleksić;
2000. godine umro je košarkaš i trener Aleksandar Nikolić, često nazivan i ocem jugoslovenske košarke;
2003.godine ubijen je premijer Srbije Zoran Đinđić.

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

Trg u boji
Prethodni članak

Naj@Sombor - Trg Svetog Trojstva u Somboru

Sombor na veduti
Naredni članak

Naj@Sombor - Somborski venac