Na današnji dan

Umro je kralj Milutin

Na današnji dan, 29. oktobra 1321. godine u dvoru u Nerodimlju na Kosovu, umro je srpski kralj Milutin. Bio je mlađi sin kralja Uroša I i rođen je početkom pete decenje XIII veka.

Na presto je došao nakon abdikacije starijeg brata Dragutina, koju je prouzrokavala povreda posle pada sa konja. Tako je na saboru u Deževi Dragutin preneo vlast Milutinu, a za sebe je zadržao oblasti u zapadnoj Srbiji kojima je ubrzo pridodao Mačvu sa Sremom, Beograd i severoistočnu Bosnu, pa tako izvesni pisci pominju njegovu teritoriju kao Srbiju, a Milutinovu kao Rašku.

Tridesetogodišnji Milutin je po preuzimanju vlasti nastavio borbe protiv Vizantije koje je u  anžujskom savezu počeo njegov brat i osvajao je teritorije u Makedoniji, proširvši granice na jug do linije Ohrid – Prilep – Štip.

Posle neuspešnih pokušaja Vizantije da povrati izgubljene oblasti, sklopljen je mir i ugovoren brak između srpskog kralja i petogodišnje ćerke viznatijskog cara, Simonide.

Istovremeno sa proširenjima na jugu, Milutin je pomogao Dragutinu da istera osamostaljene bugarske velikaše iz Braničeva i proširi svoju teritoriju do Đerdapa, što je izazvalo reakciju vidinskog kneza Šišmana, koji je potpomognut Tatarima iz Zlatne horde prodro u Srbiju i opustošio pojedine oblasti, spalivši i manastir Žiču. Odgovor na to je bio srpski pohod do Vidina i proterivanje Šišmana, što je dovelo do toga da Tatarski kan Nogaj počne pripreme za napad na Srbiju.

Pohod je ipak obustavljen zahvaljujući diplomatiji kralja Milutina, objašnjenjem da je rat bio odbrambeni bez teritorijalnih pretenzija u tom smeru i slanjem taoca, među kojima je bio i njegov sin Stefan (kasniji kralj Dečanski), koji je na tatarskom dvoru ostao sve do Nogajeve smrti.

Nakon kakavog takvog sređivanja situacije na granicama, početkom XIV veka je izbio sukob među braćom. Dragutin je smatrao da treba da mu se vrati kraljevska titula, jer se oporavio, što je nakon skoro dve decenije i nekoliko Milutinovih brakova bilo teško izvodljivo. Njihovo neprijateljstvo trajalo je čitavu deceniju, a obojica su se neretko nalazila u teškoćama, pa je Milutin tako bio primoran da pravi saveze sa zpadnjacima i papom, ugovarajući brak jedne svoje ćerke i dogovarajući čak prelazak države u ktoličanstvo, samo da bi dobio na vremenu i izbegao eventualne napade i sa te strane. Ni do udaje, a ni do prelaska u drugu veru nije došlo, kao ni do teritorijalnih promena nakon sklapanja mira posredstvom Vizantije.

Ipak, trzavice među braćom su se i dalje nastavile, a nakon Dragutinove smrti 1316. godine pitanje nasledstva, koje je ostalo otvoreno, došlo je na dnevni red. Prema ranijem sporazumu sa saobra u Deževu, Milutina je trebalo da nasledi jedan od Dragutinovih sinova, što očito nije bila Milutinova namera.

Još 1314. godine kada se, navodno na inicijativu vlastele, Stefan digao protiv oca, Milutin je došao sa vojskom do Skadra, zarobio sina i dao da se oslepi, da ne bi dalje mogao da učestvuje u borbi za vlast, a potom ga poslao na čuvanje u Carigrad, gde je ovaj, sa svojim ženom, ćerkom i sinom Dušanom (budućim kraljem), proveo narednih sedam godina. Dragutina je u njegovim oblastima nasledio sin Vladislav, koga je Milutin ubrzo zarobio i zaposeo njegovu teritoriju, čime je proširio granice svoje države do Save i Dunava.

Krajem druge decenije XIV veka, na sve veće zauzimanje monaha sa Hilandara, podržane i od strane arhiepiskopa, kralj je dozvolio povratak sina Stefana u Srbiju i dodelio mu na upravu župu Budimlje na Limu. Stefan je bio u zemlji baš u vreme Milutinove teške bolesti i smrti, koja je nastupila na današnji dan 1321.godine, te je posle nereda koji su nastali u državi, pokazavši da nije slep i pridobivši mnoge na svoju stranu, postao kralj Srbije januara naredne godine.

Tokom Milutinove vladavine, kraljevina se značajno proširila, a ujedno je došlo i do promena na unutrašnjem planu. Svoje uspehe on je umnogome ostvario kako zahvaljujući svojoj vladarskoj veštini i beskrupuloznosti, tako i svojoj ekonomskoj snazi koja je počivala na eksploataciji rudnika i razvijanju rudarstva koje je započelo sa dolaskom Sasa za vreme vladavine njegovog oca Uroša I, a tokom njegove vladavine se još više razvilo.

Došlo je takođe i do povećanja trgovine i prihoda sa te strane, pa je Milutin bio u mogućnosti da stvori raskošan dvor i ostvari mnogobrojne ktitorske poduhvate. Ostalo je zabeleženo da je podigao i obnovio oko četrdeset crkava, kako u Srbiji, tako i u Vizantiji, na Svetoj gori, Svetoj zemlji i Italiji, a neke od najznačajnijih su Bogorodica Ljeviška u Prizrenu, Kraljeva crkva u Studenici, Gračanica, Crkva Svetog Đorđa u Starom Nagoričinu, kao i nova crkva u Hilandaru.

Kralj Milutin je sahranjen u svojoj zadužbini, manastiru Banjskoj, odakle su mu mošti bile prenete u Trepču, da bi od sredine XV veka pa do danas počivale u crkvi u Sofiji, koja se po tome što je ubrzo nakon smrti kanonizovan, još naziva i Crkva Svetog Kralja.

Od važnih događaja u vezi sa Srbijom na ovaj dan izdvajamo još:

1909. godine rođen je fudbaler Ivan Bek;
1943. godine rođen je košarkaš i trener Dušan Ivković;
1960. godine umro je vajar i akademik Sreten Stojanović;
1977. godine umro je glumac, reditelj i pedagog Radomir Raša Plaović;
1985. godine umro je muzički kritičar i pisac Pavle Stefanović;
2002. godine umro je slikar Dragan Malešević Tapi;
2004. godine umro je pedagog, pijanista i kompozitor Zoran Jovanović;
2010. godine umro je istoričar arhitekture, profesor i akademik Vojislav Korać;
2015. godine umro je košarkaški trener Ranko Žeravica.

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

ljuba tadic
Prethodni članak

Umro je glumac Ljubomir Ljuba Tadić

Skopje,_spomenik_na_ucenici_vojnici
Naredni članak

Govor Branislava Nušića na otvaranju spomenika poginulim kaplarima