AktuelnostiLjudiNa današnji dan

Umro je car Dušan

Na današnji dan, 20. decembra 1355. godine iznenada je umro car Stefan Uroš IV Dušan. Sin Stefana Dečanskog rođen je oko 1308. godine, a u detinjstvu je sedam godina proveo u Carigradu, gde je kralj Milutin proterao Dečanskog sa porodicom. Po stupanju svoga oca na presto, Dušan mu je, sa nepunih četrnaest godina, postao savladar i na upravu dobio jednu oblast. Godine 1330, u bici kod Velbužda, komandovao je jednim delom srpske vojske i značajno doprineo pobedi protiv bugarskog cara Mihaila III Šišmana. Nakon ovoga počeli su sukobi između oca i sina, koji su se završili zarobljavanjem i kasnije smrću Dečanskog, i krunisanjem Dušana za kralja 8. septembra 1331. godine. Uvidevši snagu novog srpskog kralja, bugarski kralj je Dušanu dao svoju sestru Jelenu za ženu i venčanje je obavljeno narednog proleća, na Uskrs. Na početku svoje vladavine Dušan je sredio pobunu u Zeti i situaciju u Zahumlju, u okviru čega je Dubrovniku ustupio primorje od Stona do Dubrovnika, uz određenu novčanu naknadu i godišnji tribut srpskim vladarima. Nakon toga se okrenuo Vizantiji i osvajanjima prema jugu, u čemu mu je u početku pomagao vizantijski vojskovođa Sirgijan, koji je pobegao na Dušanov dvor jer je bio optužen da sprema zaveru protiv cara Andronika III. Uz njegovu pomoć zauzeti su Prilep, Ohrid i Kostur, te se spremao napad na Solun. Srpske snage su se već nalazile u okolini grada, kada je čovek od poverenja vizantijskog cara Andronika III uspeo na prevaru da ubije Sirgijana, i time znatno smanji Dušanove šanse za zauzimanje Soluna. Pored toga, Ugari su napali severne granice kraljevine, te su srpski i vizantijski vladar sklopili primirje kojim je Dušanu priznato pravo na prethodno osvojene gradove, što je predstavljalo znatno proširenje srpske teritorije, a posebno je značajno bilo to što su pod srpsku vlast došli Ohrid i Prilep. Dušan je brzo savladao Ugare i uspostavio granicu na Savi, iako su se ti sukobi na severu nastavili tokom čitave njegove vladavine. Ono čemu je on prvenstveno težio bile su vizantijske teritorije. Nakon smrti cara Andronika III, 1341. godine, na vlast je došao njegov maloletni sin Jovan V Paleolog, te je zbog sukoba oko regenstva izbio građanski rat u koji je Dušan ostao umešan do kraja života. Naime, vojskovođa i saradnik bivšeg cara, Jovan Kantakuzin, odgurnut u stranu od regentskog kruga oko carice Ane, proglasio se za cara, savladara i zaštitnika Jovana V, pa je između njega u provinciji i Carigrada otpočeo rat, a on je bez jačeg uporišta u Carstvu, već naredne 1342. godine prišao Dušanu. Iako su mu za predaju Kantakuzina Vizantinci nudili određene teritorije, Dušan je to odbio, a ubrzo se sa njim i razišao, i narednih više od deset godina sukobljavao. Ipak, ono što je obeležilo taj „unutrašnji“ vizantijski sukob bilo je uvođenje Turaka u Evropu, kojima se Kantakuzin obratio za pomoć, i koji su sto deset godina kasnije srušili Vizantijsko carstvo, osvojili čitav Balkan i došli čak do Beča. Prvi sukob između Srba i Turaka dogodio se 1344. godine kod Stefanijane, kada su Turci lukavstvom potukli srpske konjanike, posle čega su oni sve češće počeli da prelaze iz Male Azije u Evropu, da bi konačno deset godina kasnije na Galipolju napravili bazu za dalja evropska osvajanja. Dušanova vojska osvojila je septembra 1345. godine grad Ser, potom i Halkidiki sa Svetom gorom, pa je 16. aprila naredne godine u Skoplju krunisan za cara Srba i Romeja, a sa predstavnicima svetogorskih manastira odlučeno je da se Dušanovo ime spominje u svim molitvama posle imena vizantijskog cara Jovana V, čime je na neki način postao njegov savladar. Ipak, 1347. godine to se promenilo, pošto je Kantakuzin ušao u Carigrad , krunisao se za cara i nametnuo za duhovnog srodnika mladog cara, tako da je Dušanu od tada bilo nemoguće da sudeluje u vlasti. Narednih godina boravio je na Svetoj gori sklanjajući se od kuge, posećivao je i darivao manastire, proglasio Zakonik 1349. godine, koji je pet godina kasnije dopunjen, nastavio da smiruje situaciju na granicama i pravi dogovore i planove usmerene prema Carigradu. Dušan je pokušavao da postigne savez sa Venecijom, ne bi li obezbedio flotu, ali bezuspešno, a posle novog sukoba između Kantakuzina i Jovana V, ponovo je bio umešan u građanski rat. Dušan je nekoliko hiljada srpskih konjanika poslao kao pomoć Jovanu V, a uz njih je bio i određeni broj Bugara i Vizantinaca, dok su se na Kantakuzinovoj strani borili Turci. Bitka se odigrala 1352. godine kod Dimotike, i bio je to još jedan poraz od Turaka, ali ovoga puta mnogo značajniji od prethodnog, nakon koga je Dušan shvatio ono što izgleda Vizantinci nisu, a to je da su Turci došli na Balkan da ostanu, a ne da budu najamnici u tuđim vojskama. U skladu sa tim, on se okrenuo Zapadu radi organizovanja šire lige protiv Turaka i obratio se papi Inoćentiju VI sa predlogom da ga imenuje za vrhovnog zapovednika hrišćanske vojske. Papa je, međutim, za komandanta imenovao ugarskog kralja Ludovika I, koji je to iskoristio jedino za nove napade na Srbiju. Dok su u Vizantiji i dalje trajali unutrašnji sukobi, a Turci 1354. godine zauzeli Galipolje i nastavili sa osvajanjem Evrope, car Dušan je iznenada umro na današnji dan 1355. godine. Srednjovekovni vladar koji je najviše proširio granice Srbije i uzdigao je u rang carsta, a crkvu u rang patrijaršije, sahranjen je u svojoj velelepnoj zadužbini, manastiru Svetih arhanđela kod Prizrena, koji je teško stradao po dolasku Turaka i čije su delove potom iskoristili za gradnju Sinan-pašine džamije u Prizrenu. Nakon arheoloških iskopavanja i pronalaženja Dušanovih kostiju, one su prenete u Patrijaršiju u Beogradu, a zatim 1968. godine u Crkvu Svetog Marka na Tašmajdanu, gde se i danas nalaze.

Od važnih događaja vezanih za Srbiju na ovaj dan izdvajamo još:
1974. godine umro je vajar i akademik Risto Stijović;
1982. godine umro je kompozitor i akademik Milan Ristić.

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

200px-SvetolikRankovic
Prethodni članak

Rođen je pisac Svetolik Ranković

uns
Naredni članak

Osnovano je Srpsko novinarsko društvo