AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivostiKuće i zgrade

TVRĐAVA PONTES

Pontes, jedna od najvažnijih rimskih lokacija duž Dunava, predstavlja kompleks koji se sastoji od ostataka Trajanovog mosta i male pomoćne tvrđave, kojom je Trajan štitio pristup svoje vojske na desnoj obali Dunava. Antički i ranovizantijski kastrum Pontes nalazi se na visokoj obali Dunava, naspram rumunske tvrđave Drobeta, koja je imala istu namenu, a po kojoj je dobila još jedno ime – Transdrobeta. Kao i istovremeno građena obližnja tvrđava Diana, spomenik je kulture od izuzetnog značaja.

Utvrđenje je izgrađeno u isto vreme kad i Trajanov most – između Prvog i Drugog dačkog rata 101–106. godine. Rekonstruisana je tokom narednih vekova, ali je sačuvala svoj prvobitni izgled, karakterističan za rimske pomoćne fortifikacije iz Trajanovog vremena. To su tvrđave građene od kamena, četvorougaonog, gotovo kvadratnog oblika, sa zaobljenim uglovima. Na ovim uglovima, s unutrašnje strane bedema, kule su kvadratne. Severna kapija / praetoria i Južna kapija / portia decumana postavljene su na polovini dužine bedema. Unutrašnji prostor je, kako je to bilo uobičajeno za ono vreme, izdeljen aksijalnim osama, dok je u centru preseka ove dve glavne ulice zgrada glavnog štaba – principium. Veličina grada Pontesa iznosila je 112 * 120 metara. U arhitekturi dominira faza za vreme cara Trojana, a sve kasnije modifikacije nisu promenile izvorni globalni koncept. Popravke su obavljene u vreme Marka Aurelija i Septimija Severa.

Nakon što su se Vizantijci povukli iz Dakije, i most izgubio svoju svrhu, pa i gornju konstrukciju, i Pontesova tvrđava izgubila je svoj značaj i uglavnom je napuštena. Na ovom području razvilo se naselje Limitana. Tvrđava je rekonstruisana tokom Justinijanove obnove Limesa, ali nije trajala dugo. Nema tragova okupacije nakon avarske invazije u 6. veku.

Prokopije iz Cezarije, kad piše o izgradnji ove tvrđave i mosta, navodi da je rimski car Trajan, impulsivan i energičan, ispunjen nemirom jer njegovo carstvo nije bezgranično već ograničeno rekom Dunav, žarko želeo da ga premosti da bi mogao da ga pređe, ali i da ne bi bilo prepreke za njegovu borbu protiv varvara. Navodi takođe da Rimljani nisu imali puno koristi od njega jer je uništen poplavama i zubom vremena. Pominje takođe da je Trajan istovremeno sagradio dve tvrđave, na svakoj strani Dunava po jednu, i da je tvrđava na desnoj strani nazvana Pontes prema nazivu za most na latinskom jeziku. Međutim, kako su brodovi dostizali do te tačke, reka više nije bila plovna zbog ostataka mosta koji su tu ležali. Zbog toga su prisilili reku da promeni svoj tok i da idu obilaznicom. Obe tvrđave su dosta pretrpele kako zbog vremenskih prilika, a još i više od napada varvara. Kako piše Prokopije, car Justinijan je obnovio Pontes temeljnim nesavladivim zidinama i tako ponovo uspostavio sigurnost u ovim krajevima. Međutim, car nije bio zainteresovan za obnovu tvrđave s druge, leve strane reke, prepuštajući je varvarima.

http://virtuelnimuzejdunava.rs/srbija/kulturno-nasledje/arheoloska-mapa-dunava/kostol—pontes–transdrobeta.87.html

Ostaci tvrđave i drugi nalazi

 

Dosadašnjim radovima su u celosti otkriveni i konzervirani severni i istočni bedem, veći delovi zapadnog i južnog bedema, sve četiri kapije, šesnaest od osamnaest kula, koliko se pretpostavlja da ih je bilo, delovi glavnokomandujuće zgrade / principia, radionice, magacini. Posle znatnih oštećenja tokom 2. veka, početkom 3. veka, za vreme dinastije Severa i tokom kasnijeg perioda, usledile su značajnije obnove i prepravke svih struktura tvrđave. Tvrđava je, kao i rimski limes i carstvo u celini, pretrpela velika razaranja, u sukobima sa Gotima i Hunima, u 4. i 5. veku.

Na ovome položaju, na osnovu pečata na opekama, znamo mnoge vojne jedinice koje su boravile u vreme gradnje mosta. U ovome utvrđenju bilo je opeka sa pečatom V Macedonica, Legio VII Claudia, IIII Flavia, HIII Gemina, Coxors I Cretum, Cohors II Hispanorum, Cohors IIII Britonum, Cohors I Antihonsium, Britonum, Cohors I Antiohensium, a nalažene su i sa pečatom Diana, Drubeta i Transdrubeta (radionice).

Godine 1850, kod Trajanovog mosta / Pontesa, ribari su pronašli odlično očuvanu bronzanu glavu, koja je, najverovatnije, deo grupe skulptura iznad ulaznog portala mosta iz 1. ili 2. veka, na kojoj se pretpostavlja da je predstavljen Trajanov otac ili sam Trajan. Jedna je od najboljih primera rimske skulpture u Meziji. Skulptura je vlasništvo Narodnog muzeja u Beogradu, dok je u Arheološkom muzeju Đerdapa u Kladovu izložena kopija originala u bronzi. Na izložbi u istom muzeju mogu se videti i rimske opeke koje su pronađene kraj Trajanovog mosta, a koje su se koristile za njegovu gradnju, kao i veća reprezentativna mermerna skulptura Jupitera na tronu, sa posvetom na bazi, datovana u 2. odnosno 3. veku, kao i nalazi iz srednjeg veka, kao što su posude od gline i nakit, takođe sa ove lokacije, iz slovenskog naselja podignutog iznad napuštene tvrđave, oko 900/1.000 godina kasnije.

 

Trajanov most

 

Monumentalni most bio je jedno od čuda arhitekture i najveći most u antici. Projektovao ga je Apolodor iz Damaska, najpoznatiji arhitekta svoga doba, za vreme vladavine cara Trajana između Prvog i Drugog dačkog rata. Most je sagrađen na Dunavu u delu gde protiče kroz Đerdapsku klisuru, u blizini današnjeg sela Kostolac, kod Kladova. Spajao je Gornju Meziju i Dakiju (današnju Srbiju i Rumuniju), dve provincije Rimskog carstva. Svečano je otvoren 105. godine, tokom Drugog pohoda rimskog cara Trajana na Dačane.

Među prvima ga pominje rimski pisac Dion Kasije, koji navodi da je to bio kameni most sa 20 stubova u vodi, neverovatne visine od 150 rimskih stopa, bez temelja (oko 45 m), sa rastojanjem između stubova od 170 rimskih stopa (oko 51 m). Kako je izgledao ovaj veličanstveni most, znamo tačno i na osnovu reljefa sačuvanog na dve metope Trajanovog stuba u Rimu, koji je sagrađen oko 106–113. godine na Trajanovom forumu a u čast pobedonosnih pohoda Trajana protiv Dačana. Glavni arhitekta stuba je Apolodor, koji je projektovao i Trajanov most.

Dužina mosta izeđu dve obale, koja iznosi 1.135 metara, kako je izmereno tokom istraživačkog rada na projektu Đerdap 1982. godine. Stubovi na obali su zidani od kamenih kvadera sa unutrašnjim jezgrom od kvalitetne rimske opeke, sa jakim, kamenim temeljima, uz upotrebu veoma kompaktne betonske smese (malter sa dosta sitnijeg šljunka, kamenčića…), specijalno građenih pomoću drvenih sanduka-kesona.

Ne zna se tačno kada je most stavljen van funkcije. Izvori beleže da je car Hadrijan (117–137), Trajanov naslednik, naredio rušenje njegove gornje konstrukcije kako bi onemogućio upada varvara, ali je verovatnije da je ovo bila privremena mera. Teško je zamisliti da nije bio u funkciji bar povremeno i u doba kasne antike, u vreme careva Dioklecijana i Konstantina I. Vizantijski pisac Prokopije obaveštava da je, u njegovo vreme, u 6. veku, most bio u ruševinama. Ostaci stubova Trajanovog mosta su konzervirani i zaštićeni od dejstva dunavskog jezera, podizanjem odbrambenog zagata (projekat Đerdap). U Arheološkom muzeju Đerdapa u Kladovu se može videti originalna kopija sa Trajanovog stuba, na kojoj je predstavljen Trajanov most kod Kladova (poklon italijanske ambasade iz 1969. godine).

 

 

Izvor: Vuković i dr. 2017: Valentina Vuković, Srđan Ercegan, Vladimir Pihler i Miško Lazović, Tvrđave na Dunavu, Novi Sad – Beograd: „Prometej” – Prirodno-matematički fakultet – Radio-televizija Srbije, str.183–185.

 

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

01-Zivojin-Peric--3---2-
Prethodni članak

Rođen je pravnik i profesor Živojin Perić

frying-pan-cooking-pasta-tomato-877226
Naredni članak

U POČETKU BEŠE REČ