AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivostiKuće i zgrade

TVRĐAVA KULIČ

Tvrđava Kulič nalazi se oko 400 m od ušća Morave u Dunav, a 8,5 km severoistočno od Smedereva. Podignuta je u vreme Rimskog carstva, a obnovljena u 15. veku, za vreme vladavine sultana Bajazita II. Kulič navodno nosi ime po nekadašnjoj funkciji tvrđave, čije su kule štrčale kao svetionik kad nadođu vode Dunava i Morave.

Smatra se da je utvrđenje podignuto još u kasno antičko doba kad je pristajanje lađa na ušće Morave sa obe strane bilo obezbeđeno tvrđavama Kulič, sa leve, i Margum (ostrvo kod Kovina), sa desne strane. Utvrđenje kod Kuliča i osmatračnica kod sela Dubravice na desnoj obali, utvrđenje Contra i osmatračnica kod sela Gaj na levoj obali Dunava činili su deo rimskih graničnih utvrđenja na Dunavu.

Pored Kuliča je išao drum od Beograda do Carigrada, duž desne obale Dunava, do Kostolca, a posle je skretao ka unutrašnjosti. Pouzdano se zna da je tvrđava obnovljena u doba Justinijana početkom 6. veka. Na ušću Morave sukobili su se i pretendenti na rimski presto Dioklecijan i Karin 285. godine, a istoričari i arheolozi pretpostavljaju da je sukob bio većih razmera i da su u okolini tvrđave ostali brojni arheološki artefakti ovog sukoba.

Tvrđava je imala odličnu stratešku poziciju. Oko utvrde, osim Dunava i Morave, bio je i sistem kanala koji su od ove pogranične postaje činili neosvojivo ostrvo. Ovakvu stratešku poziciju nisu propustili da iskoriste ni naredni vladari, pa se zna da je utvrđenje bilo u funkciji i u doba despota Đurđa. U Kuliču je bio i Zmaj Ognjeni Vuk dok je pokušavao da povrati ovaj deo Srbije od Turaka. Ipak, oni su brzo po zauzimanju Smedereva stigli i do Kuliča, a potom i prilagodili bedeme topovima. Za vreme Drugog svetskog rata Nemci su u tvrđavi napravili bunkere, koji su još relativno dobro očuvani.

Tvrđava je poligonalne osnove sa bastionima i vodenim rovom okolo, što se dâ naslutiti u preostalim ruševinama. Pedesetih godna prošlog veka skicirao ju je Aleksandar Deroko, a poslednja arheološka istraživanja rađena su sredinom osamdesetih godina 20. veka.

Iako je zaštićena kao nepokretno kulturno dobro, izgradnjom hidroelektrane Đerdap tvrđava je zbog visokog vodostaja nepristupačna većim delom godine. Zarasla je u korov i šumu, ne održava se, tako da je do nje teško doći, a gotovo se i ne vidi. Tvrđava bi zbog svoje burne istorije, koja se proteže od borbe za tron Rimskog carstva pa sve do Drugog svetskog rata, mogla biti prijemčiva za turiste.

 

UZALUD JE STERIJA BRANIO KULIČ

 

Kao načelnik Ministarstva prosvete Srbije, svestrani Vrščanin i potonji pozorišni klasik, Jovan Sterija Popović je mislio i na očuvanje kulturnog nasleđa. Na samom početku vladavine kneza Aleksandra Karađorđevića predložio je 1843. Sovjetu da se donese uredba o zaštiti starina, kojom bi se zabranila dalja rušenja i razaranja starih tvrđava, a apostrofirao je kao primere, sem Beograda, naročito – Kulič. Konstatovao je kako se razvaline svuda ne „uvažavaju”, već često utamanjuju nerazumno, reagujući tako na opštu tendenciju da se ukloni sve što asocira na „pusto tursko” otkada su se predstavnici Otomanskog carstva povukli u gradove, tj. tvrđave. Njegov predlog je bio prihvaćen i mlada, još uvek vazalna država usvojila je prvi pravni akt o zaštiti spomenika kulture. Kulič je, međutim, uprkos normativi, ostao zanemaren i zaboravljen.

 

Izvor: Vuković i dr. 2017: Valentina Vuković, Srđan Ercegan, Vladimir Pihler i Miško Lazović, Tvrđave na Dunavu, Novi Sad – Beograd: „Prometej” – Prirodno-matematički fakultet – Radio-televizija Srbije, str. 125–126.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

kosta-bradic
Prethodni članak

Umro je slikar Kosta Bradić

1280x0_Milun-MItrovic
Naredni članak

Rođen je slikar Milun Mitrović