AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivostiLjudi

TRAGIČNA SMRT VELIKOG BEOGRADSKOG NEIMARA

Baron Nikola Doksat de Morez, poreklom Švajcarac iz bernskog kantona, bio je poznat graditelj i teoretičar iz oblasti ratovanja i vojne arhitekture. Njegovi preci su iz Francuske kao hugenoti zbog verskih proganjanja bili prisiljeni da prebegnu u slobodne krajeve na Ženevskom jezeru. Za svoju vernu službu prethodno su dobili plemićku titulu od cara Ferdinanda III i postali su gospodari od Demoreta. Vojničku karijeru Nikola je započeo sa 17 godina stupivši u holandski odred kod svog ujaka, sa kojim je učestvovao u borbama za špansko nasleđe. Zbog interesovanja za kartografiju, gradnju utvrđenja i vođenje rata, napravio je pauzu od dve godine da bi u Lozani dopunio svoja matematička i tehnička znanja.

Nešto kasnije stupio je u službu kod kneza pokrajine Falc (1707) i učestvovao u borbama i opsadama u Holandiji, pri čemu je izrađivao planove napada i iscrtavao skice terena po nalozima različitih generala. Zapazivši njegove kvalitete, uzeo ga je u službu čuveni lotarinški grof Mersi, carev general, i postavio za svog prvog ađutanta. U ratu sa Turcima glavnokomandujući carske vojske Eugen Savojski (1663–1736) u borbama za zauzimanje Petrovaradina i Temišvara zapazio je Doksata, koji se u tim borbama pokazao kao veliki junak zadobivši brojne rane, ali i kao odličan znalac gradnje šančeva. Navodno je od tada Doksat  u Eugenu Savojskom dobio velikog zaštitnika protiv sve većeg broja protivnika u Dvorskom ratnom savezu zbog svog brzog napredovanja u službi, ali verovatno i zbog protestantske vere i porekla.

Pored vojničke hrabrosti, Doksat se naročito proslavio izgradnjom utvrđenja. On je utvrdio Komoran, Petrovaradin, Karlsburg u Rumuniji, Brod u Slavoniji, Segedin, Arad i Raču na Savi. Najduže se bavio ponovnom izgradnjom Beogradske tvrđave, koja je kompletno bila njegovo delo. Godine 1733. proizveden je u čin general-majora. Međutim, posle smrti princa Eugena 1737. godine, njegovi naslednici u vrhu Dvorskog ratnog saveta nisu više morali da kriju svoju netrpeljivost prema Doksatu. Navodno su mu prebacivali, između ostalog, i da je suviše novca trošio na Beogradsku tvrđavu.

U vojnom pohodu protiv Turaka 1737. godine, kao zapovednik pešadijskog i konjičkog puka, osvojio je mnoge turske položaje, pa i tvrđavu Niš, gde je postavljen za komandanta grada. Nakon što su Rusi napustili savez sa austrijskom carskom vojskom, sa 20.000 vojnika su opkolili Niš i tražili hitnu predaju i napuštanje grada. Doksat i njegovi oficiri su procenili da sa 2.000 vojnika ne mogu odbraniti grad koji je bio slabo utvrđen, pri čemu je i feldmaršal grof Zekendorf povukao glavninu vojske u pravcu Beograda, pa su odlučili da predaju grad pod uslovima da ga napuste sa svim vojnicima i pod punim naoružanjem. Međutim, Dvor je njegovu predaju smatrao izdajom i osudio ga na smrt. Sam Doksat je pisao: „Ubeđen sam da je sve intrige preduzela grupa oko maršala Fon Zekendorfa da bi me uništila.” Veruje se i da su kler i jezuiti tražili da „otpadnik” bude pogubljen. Po nekim mišljenjima, njegovim pogubljenjem trebalo je da se prikrije tačna lokacija tajnih prolaza koji su vodili u tvrđavu i iz nje.

Pogubljen je pred velikom Aleksandrovom kasarnom u Beogradu, na početku današnje Knez Mihailove ulice. Ostala je priča da je dželat tek u četvrtom pokušaju osuđenom „otkinuo glavu”, a da je Doksat pred samo pogubljenje uzviknuo na francuskom: „O tvrđavo, ja sam te sagradio a ti mi sad oduzimaš život.”

FOTO: Remi Jouan

FOTO: Remi Jouan

Doksat de Morez smatra se i graditeljem trenutno najstarije kuće u Beogradu, u Ulici cara Dušana broj 10, sagrađene 1724–1727. godine u baroknom stilu.

 

Izvor: Vuković i dr. 2017: Valentina Vuković, Srđan Ercegan, Vladimir Pihler i Miško Lazović, Tvrđave na Dunavu, Novi Sad – Beograd: „Prometej” – Prirodno-matematički fakultet – Radio-televizija Srbije, str. 90.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

paskaljevic
Prethodni članak

Rođen je reditelj Goran Paskaljević

Naredni članak

Rođen je sveštenik, književnik i istoričar Pavle Stamatović