AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivosti

Stanislav Hafner: SVETOSAVSKA CRKVA I RIM U XIII I XIV VEKU (1976)

[…] Srednji vek je bio u Evropi, kako to pokazuje savremena medievistika, jedno veoma kreativno doba, koje je stvorilo osnovu za čitav kasniji razvoj. Tada je započeo opšti polet kod mladih naroda, koji su tek stupali u evropski istoprijski horizont, pokrenuti iz arhaične nepomičnosti ka novom duhovnom stvaranju, ka razvijanju novih ličnih i nacionalnih snaga, koje i danas deluju u raznovrsnosti evropskih kultura. Zbog toga je i duhovna i državna emancipacija Srbije u srednjem veku (a Sava je bio njena pokretačka snaga) deo evropske kulturne istorije i zbog toga treba da bude stavljena u širu međuzavisnost.

I samog Savu Nemanjića treba da uvrstimo u red velikih likova, čija dela, ukupno uzeta, najjače svedoče o karakteru toga poleta u Evropi i srednjem veku. Sava, fascinirajuća ličnost evropskog srednjeg veka, bio je istovremeno i dete svoga vremena, isto kao što su to bili verski i crkveni reformatori u drugim zemljama i u drugim crkvama u ono vreme, nešto poput Bernarda od Klervoa i drugih. Sava je bio čovek dela i kontemplacije, hrabri političar i smerni monah, tvorac crkvenoslovenske kulture i njenog državnog oblika, podjednako kritičan prema stvarima crkve i sveta, veliki pisac crkvenoslovenske književnosti i stvaralac crkvenoslovenske državne terminologije, čovek koji je uvažavao tradicije, ali je istovremeno bio blizak životu i otvorena duha. Učinili bismo ovoj velikoj ličnosti nepravdu ako bismo je prepustili samo relativno uskim granicama nacionalne crkvene istorije.

Želeo bih u ovom svome uvodu da istaknem da je Sava bio nosilac i eksponent sopstvene, za srednji vek tipične, crkvenoslovenske kulturne i političke orijentacije, da je u svoje vreme i u svojoj sredini za svoje ciljeve iscrpeo sve mogućnosti koje mu je pružala ta orijentacija. Ne bismo sasvim shvatili suštinu ovakve orijentacije ako bismo zanemarili impulse koje je ona nudila ambicijama za crkvenu i državnu samostalnost. Ideologija crkvenoslovenske i državne kulture, ako se ispravno primenjuje, i u politici pruža pomoć u delotvornom zastupanju sopstvenog stanovišta i prilikom traženja razumevanja u narodu, a protiv tendencija unifikacije i centralizacije; bilo da su dolazile iz Vizantije ili iz Rima. Bile su to, pre svega, snage koje su poticale iz sveta vlastitog jezika i koje su kod mladih slovenskih naroda podsticale i održavale želju za sopstvenim formama u životu države i crkve. Tim putem je, kao što je poznato, išao i Sava, jer je izvrsno znao da upotrebi crkvenoslovenski kulturni koncept i za političke svrhe.

Ova crkvenopolitička otvorenost prvih vremena nemanjićke epohe bila je samo pojačana u doba genijalnog Stefana Prvovenčanog. Crkvenopolitički koncept tog vladara, kako to pokazuju papska pisma koja su njemu upućena, zasnivao se na odvajanju političkog nivoa od crkvenog i crkvenog od religioznog, i mora da bude ocenjen na osnovu prilika onog vremena ako želimo da izbegnemo opasnost pogrešnog tumačenja delovanja braće ‒ Stefana Prvovenčanog i Rastka.

U ovom sklopu ne bih želeo da podržim mišljenja koja bez egzaktnih istorijskih dokumenata žele da otkriju suprotnost između Stefana Prvovenčanog i Save, odnosno latinofobiju kod Save. Previše činjenica govori za to da u vreme Latinskog carstva Srpska crkva i srpska država načelno nisu dozvolile da budu umešane u spor između Vizantije i Rima i da su znale da razdvoje grčke političke i crkvenopolitičke interese od vitalnih interesa sopstvene crkvene ideologije. Na taj način umele su da sačuvaju jezgro svoje državnosti, crkvenoslovensku državnu crkvu. I to je bila osnovna briga Savine državne politike. […]

 

Međunarodni naučni skup Sava Nemanjić ‒ Sveti Sava. Istorija i predanje, zbornik radova, Beograd, SANU, 1979.

 

IZVOR: SERBIA : srpski narod, srpska zemlja, srpska duhovnost u delima stranih autora : pesme i poeme, pripovetke, romani, drame, putopisi, besede, dnevnici, memoari, eseji, pisma, zapisi [odabrali i priredili: R. Damjanović, N. Tomić i S. Ćosić], „Itaka”, Beograd, 2000, str. 110‒111.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

muzicka akademija u beogradu
fakultet muzicke umetnosti
slucaj prokisnjavanja krova, voda
Prethodni članak

Počela je sa radom Muzička akademija u Beogradu

218812-nikola-otas-karikaturista
Naredni članak

Umro je karikaturista Nikola Otaš