AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivosti

SPALJIVANJE MOŠTIJU SV. SAVE

[…] Savino telo počivalo je tri i po veka u njegovom grobu u Mileševi, privlačeći hodočasnike iz svih balkanskih zemalja i svih društvenih slojeva. Tvrtko I, bosanski kralj i potomak Stefana Nemanje, krunisao se na grobu Sv. Save, a 1448. je jedan polunezavisan bosanski velikaš, Stefan Vukčić Kosača, od Turaka dobio titulu „herceg” (ili vojvoda) Sv. Save. Ta titula je kasnije prešla na ime njegove zemlje, koja je tako postala Hercegovina. Čuda koja Domentijan i Teodosije pripisuju tom svecu ukazuju na to da je on posle smrti bio milostiv prema svim ljudima bez obzira na njihovo mesto u društvenoj hijerarhiji. Tako je izlečen i oduzeti bogalj bez prebijene pare, kao i njegov brat, kralj, i kao da su želeli još više da naglase jak porodični karakter kulta Sv. Save, kažu da je u odgovor na njegove molitve poteklo mirisno ulje iz moštiju njegovog oca. Savin kult su u početku sigurno podržavali monarhija, dvor i crkva. Za njegova života Srbijom su vladali redom njegov otac, brat i dva sinovca, i njihovi naslednici; sve do poslednje četvrtine četrnaestog veka, bili su svi članovi iste porodice. Ni Srpska crkva nije kasnila s ukazivanjem počasti svom tvorcu i prvom arhiepiskopu. Prva poznata služba njemu posvećena – što je bio kriterijum za kanonisanje u to vreme – sačinjena je u roku od sedam godina posle njegove smrti. Širenju Savinog kulta, kako u Srbiji tako i van nje, doprineli su, pre svega, manastiri s kojima je on bio blisko vezan – Hilandar, Studenica, Žiča i Mileševa.

Kad su Turci pokorili Srbiju, što je završeno 1459, osmanski vladari su duže od jednog veka tolerisali taj kult, u kome je učestvovalo čak i tursko stanovništvo u tim krajevima. Najzad je 1594, po naređenju velikog vezira Sinan-paše, drveni kovčeg s telom Sv. Save prenet iz Mileševe u Beograd. Tu je 27. aprila na Vračaru, u predgrađu Beograda, položen na lomaču i spaljen.

Možda nije sasvim neosnovana pretpostavka da je fizičko uništenje Savinog tela donekle doprinelo tome da njegova posmrtna slika postane svugde prisutna i bezvremena. U Srbiji će vam i dan-danas pokazivati otiske njegovih stopa, i mnogi izvori lekovitih voda nazvani su njegovim imenom. Nije čudno što su znaci njegovog natprirodnog prisustva naročito česti u okolini Studenice. U srpskoj epskoj poeziji, u narodnim pričama, legendama i pesmama Sava se pojavljuje u mnogim vidovima: kao kaluđer, prosjak, sejač, čamdžija, putnik – naročito na moru – lovac, pastir, lekar, nepobedivi borac protiv Turaka koji nadiru, i – u zaista večnoj inkarnaciji – kao gospodar vukova.

Slika Sv. Save koju njegova crkva neguje razlikuje se, prirodno, od tih narodnih mitova, mada bi retko ko mogao da tvrdi da među njima nema dodirnih tačaka. Srpska pravoslavna crkva smatra ga i dalje jednim od svojih najboljih sinova. Njegovi sunarodnici su ga ponekad slavili kao tvorca svega vrednoga u srpskoj narodnoj tradiciji: taj stav bivao je ponekad obojen romantičnim nacionalizmom. Međutim, istoričar koji nastoji da obuhvati neobičnu raznovrsnost njegovog života i rada – kao vladarskog sina, kaluđera, episkopa, hodočasnika, diplomate, administratora, mecene, pisca i učitelja svog naroda – gotovo neminovno dolazi do zaključka da je u grčkom i slovenskom svetu istočnoevropskog srednjeg veka malo kome bilo dato da za šezdeset godina života postigne toliko mnogo […].

Dimitrije Obolenski

Prevela sa engleskog: Nada Ćurčija Prodanović

 

Izvor: Obolenski 52000: Dimitrije Obolenski, „Spaljivanje moštiju Sv. Save” [prevela sa engleskog N. Ćurčija Prodanović], u: SERBIA : srpski narod, srpska zemlja, srpska duhovnost u delima stranih autora : pesme i poeme, pripovetke, romani, drame, putopisi, besede, dnevnici, memoari, eseji, pisma, zapisi [odabrali i priredili: R. Damjanović, N. Tomić i S. Ćosić], Beograd: „Itaka”, str. 152–153.

 

 

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

Mihovil_Logar
Prethodni članak

Umro je kompozitor i pedagog Mihovil Logar

Mihailo_Stevanovic
Naredni članak

Umro je filolog, profesor i akademik Mihailo Stevanović