AktuelnostiNa današnji dan

Sklopljen je sporazum Cvetković-Maček

Na današnji dan, 26. avgusta 1939. godine sklopljen je sporazum Cvetković-Maček.

Tom događaju je prethodila kriza Stojadinovićeve vlade i ostavke nekolicine ministara, koja se završila početkom februara time što je i sam Stojadinović bio prinuđen da podnese ostavku.

Knez Pavle je sastav nove vlade poverio Dragiši Cvetkoviću, koji je kao jedan od glavnih zadataka postavio rešavanje takozvanog hrvatskog pitanja, što je još za vreme Stojadinovićeve vlade zahtevano od Britanaca i čemu se Stojadinović protivio.

Pregovori Dragiše Cvetkovića sa predsednikom Seljačko-demokratske koalicije, ujedno i predsednikom Hrvatske seljačke stranke, Vladkom Mačekom, počeli su u aprilu 1939. godine, a rezultat postignutog sporazuma je bilo uspostavljanje Banovine Hrvatske, prve i jedine banovine koja nije nazvana po geografskoj odrednici, već po nacionalnoj. To je značilo i promenu državnog uređenja Jugoslavije ka federalnim načelima, čime se narušavao dotadašnji princip centralizma, a ujedno su se pojavili i novi zahtevi za uvođenje autonomije, kao što je bio onaj Slovenačke ljudske stranke o stvaranju njihove banovine.

U okviru Hrvatske Banovine su se našle Savska i Primorska banovina u celosti sa srezovima Dubrovnik, Ilok, Brčko (Derventa), Gradačac, Travnik i Fojnica. Banovina je dobila široka samoupravna ovlašćenja i odgovarajuće kompetencije, te su u njenu nadležnost spadali poljoprivreda, trgovina i industrija, šume i rudnici, građevinarstvo, socijalna politika, narodno zdravlje, fizičko vaspitanje, pravda, prosveta i unutrašnja uprava, dok su spoljni poslovi, vojska, policija i spoljna trgovina ostali u nadležnosti države.

Zakonodavna vlast u Banovini pripadala je zajednički kralju i Saboru, a upravnu vlast je vršio kralj preko bana, koga je on imenovao i razrešavao, i koji je odgovarao njemu i Saboru. Za prvog bana je imenovan dr Ivan Šubašić.

Ovaj sporazum iako ne konačan, predstavljao je prvi korak ka budućoj nezavisnosti Hrvatske, a reakcije u tadašnjoj zemlji bile su takve da skoro niko nije bio zadovoljan.

Radikalni Hrvati su zamerali Mačeku da je ustuknuo pred Srbima i da nije dobio dovoljno za Hrvatsku, dok su Srbi sporazum smatrali porazom, jer je Hrvatima previše dato, kao i zato što je mnogo Srba ostalo na tom prostoru.

Drugi svetski rat, koji je izbio samo koji dan kasnije, a koji se na našim prostorima rasplamsao proleća 1941. godine, okončao je kako nastavak pregovora i reformi, tako i postojanje tadašnje Jugoslavije i Banovine Hrvatske unutar nje, a na scenu je u nešto izmenjenim granicama stupio nacistički satelit Nezavisna Država Hrvatska.

Od važnih događaja u vezi sa Srbijom na ovaj dan izdvajamo još:

1902. godine rođen je književnik Božidar Kovačević;
1933. godine rođen je književnik, prevodilac i pozorišni kritičar Jovan Hristić;
1935. godine rođen je džez-pijanista i vibrafonista Vladimir Vitas;
1967. godine rođen je košarkaš i trener Aleksandar Đorđević;
1996. godine umro je slikar Mario Maskareli.

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

branislav-lecic-glumac
Prethodni članak

Rođen je glumac i političar Branislav Lečić

german
Naredni članak

Umro je patrijarh srpski German