LjudiNa današnji dan

Rođen je trgovac i zadužbinar Nikola Spasić

Na današnji dan, 2. novembra 1838. godine u Beogradu je rođen trgovac i jedan od najvećih srpskih zadužbinara, Nikola Spasić. Njegov deda i otac poticali su iz južne Srbije, koja u to vreme nije bila u sastavu Kneževine, i mada je on nikada nije posetio, bio je jako vezan za te krajeve. Sa četiri godine je ostao bez majke, te se njegov otac ponovo oženio, pa je Nikola imao braću i sestre iz tog drugog očevog braka. Upisao je Licej, ali je zbog loše ekonomske porodične situacije morao da ga napusti. Prvo je počeo da uči abadžijski zanat kod oca, ali je ubrzo prešao kod strica, pa u kožarsku radnju Radovana Barlovca. Nakon petnaest godina Nikola je otvorio sopstvenu kožarsku radnju u Vasinoj ulici, koju je zatim preselio u Knez Mihailovu. Priča se da je prvi i jedini put u životu pozajmio pare prilikom otvaranja te radnje, i to od brata svoje prve žene, koga je kasnije, kada je ovaj ostao bez ičega, pomagao do kraja života. U to vreme kožarski poslovi su išli veoma dobro, a opanke je nosilo i srpsko i tursko stanovništvo. Pravio ih je zajedno sa ženom, a cena je bila jednaka za sve, bez cenkanja, sa jednim grošem zarade po paru, kao i kod rifova platna i prerađene kože. Sam je kupovao platno od seljanki koje su ga izrađivale, idući kolima sa konjskom zapregom po selima. Nije se upuštao u veće trgovačke poduhvate sa inostranstvom, niti u nesigurne akcionarske delatnosti, već je novac uglavnom držao u bankama na štednji. U Prvom srpsko-turskom ratu učestvovao je kao redov konjanik, a za vreme Drugog je napravio i liferovao vojsci 25 000 pari opanaka, što je bio prvi i jedini put da je radio sa državom. Živeo je skromno, retko je odlazio u kafane i najviše je voleo da bude u svojoj kući. Ženio se tri puta. Prva žena Leposava umrla je nakon šest godina braka. Sa drugom ženom Stankom-Cajom bio je trideset godina u braku kada je i ona umrla, a onda se četiri godine nakon toga oženio i treći put Anastasijom-Nakom. Nažalost, nije imao dece. Poslovima je prestao da se bavi 1899. godine, pa je još za života izdvajao velike sume novca za pomoć srpskom narodu. Sagradio je Đačko sklonište 1908. godine u dvorištu Palilulske osnovne škole u Beogradu, u prostorijama Uprave monopola 1912. godine otvorio je bolnicu za pedeset ranjenika i sam ju je opremao, dok je pripremanje hrane nadzirala njegova žena Naka, koja je bila i glavna bolničarka, a po završetku rata sav nameštaj i lekarski materijal poklonio je srpskom Crvenom krstu. Za ove zasluge je odbio da bude odlikovan, ali je zato Krstom milosrđa zbog svog rada nagrađena Naka. Pomagao je i Srbe van Srbije, slao je novac, knjige, putire, krstove, odežde i mnoge druge stvari, a poslao je krišom u zaprežnim kolima i prvo crkveno zvono koje je iz slobodne Srbije otišlo na jug. Poslednje decenije XIX veka otkupio je deo srpskog duga inostranstvu, što se može smatrati jednom od prvih donacija za razvoj Srbije. Svojim testamentom iz 1912. godine Nikola Spasić je zaveštao svoju nepokretnu i pokretnu imovinu srpskom narodu radi osnivanja zadužbine pod svojim imenom za ostvarivanje opštih privrednih ciljeva, i naložio između ostalog da se kupi zvono za Hram Svetog Save kada bude gotov, da se podignu bolnice u Beogradu i u unutrašnjosti zemlje, škole i drugo, a smatra se da je vrednost njegove imovine bila kao i vrednost Nobelovog fonda. Nikola Spasić je bio član Upravnog odbora Narodne banke, Prometne banke, predsednik Osiguravajućeg društva Srbije, poslanik za grad Beograd, kao i predsednik društva „Kralj Stefan“. Odlikovan je Takovskim krstom IV stepena i ordenom Svetog Save III stepena. Godine 1915. napustio je otadžbinu i preko Niša i Soluna, stigao do Atine, odakle je po izbijanju revolucije u Grčkoj otišao na Krf, gde je tri dana po dolasku i preminuo, 28. novembra 1916. godine. Tu je prvobitno i sahranjen, ali je 1923. godine prenet u Beograd i svečano sahranjen na Topčiderskom groblju, u Hramu Svetog Velikomučenika Trifuna, koji je još ranije podigao kao svoju zadužbinu.

Od važnih događaja vezanih za Srbiju na ovaj dan izdvajamo još:
1883. godine kralj Milan je izdao ukaz o zavođenju vanrednog stanja usled izbijanja Timočke bune;
1915. godine, od posledica ranjavanja, umro je major srpske vojske i četnički vojvoda Vojislav Tankosić;
1923. godine umro je srpski slikar Stevan Aleksić;
1928. godine rođen je golman reprezentacije Jugoslavije Vladimir Beara;
1962. godine umro je srpski pisac i botaničar Stevan Jakovljević.

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

Stojan Novaković
Prethodni članak

Rođen je Stojan Novaković

Bora Kostić
Naredni članak

Na današnji dan umro je velemajstor Bora Kostić