AktuelnostiLjudiNa današnji dan

Rođen je političar i predsednik vlade Dragiša Cvetković

Na današnji dan, 15. januara 1893. godine u Nišu je rođen političar Dragiša Cvetković. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u rodnom gradu, nakon čega je kao dobrovoljac učestvovao u balkanskim ratovima. Godine 1914. otišao je u Švajcarsku na lečenje, gde ga je zatekao početak Prvog svetskog rata, te se naredne godine u Francuskoj uključio u prihvat srpskih ranjenika koji su tu stizali, a u Nici je pomagao otvaranje gimnazije na našem jeziku. U Nansiju je upisao studije medicine, ali je posle nekoliko ispita prešao na studije tehnike, da bi potom studirao u Lozani i Frajburgu. Bio je i predsednik Studentskog udruženja „Skerlić“ i član uprave Udruženja ujedinjene jugoslovenske omladine koja je radila na okupljanju mladih Srba, Hrvata i Slovenaca koji su dolazili sa Krfa i iz Austrougarske. Godine 1920. vratio se u Niš, gde je postao glavni urednik lista „Napredak“ i kao radikal učestvovao u kampanji za opštinske izbore. Tri godine kasnije postao je gradonačelnik Niša, što je uz jedan reizbor ostao do 1929. godine. Kao pristalica Narodne radikalne stranke 1927. godine izabran je i za narodnog poslanika Narodne skupštine, a naredne godine imenovan je za ministra vera, ali je nakon šestojanuarske diktature ostao bez te funkcije, kao i bez mesta gradonačelnika. U narednom periodu je bio vlasnik i direktor lista „Niška slobodna tribina“, u kome je objavljivao tekstove protiv ukidanja građanskih sloboda i protiv diktature, pa je zbog političkog okupljanja i delovanja bio osuđen na mesec dana zatvora. Godine 1931. počeo je studije prava u Subotici, što je tri godine kasnije i završio, a iste te 1934. godine je u svojoj vili na brdu kraj Niša okupio opozicionu elitu Jugoslavije i dogovorio ujedinjenje svih stranaka sličnih političkih programa, čime su postavljeni temelji buduće Jugoslovenske radikalne zajednice, koja je naredne godine na izborima i pobedila. Posle tih izbora još jednom je postao gradonačelnik Niša, predsednik poslaničkog kluba JRZ, ministar socijalne politike i narodnog zdravlja i vršilac dužnosti ministara za fizičko vaspitanje naroda, te kratko i zamenik ministra pravde, a sve to u vladi Milana Stojadinovića u periodu od 1935. do 1939. godine. U Nišu je izgradio moderan vodovod, bolnice, inicirao građenje hirurških klinika i borio se za rešavanje socijalnih problema, povećanje minimalnih nadnica, uvođenje kolektivnih ugovora, smanjivanje dažbina i prezaduženosti seljaka. Bio je oštar kritičar poslodavaca i tražio je skraćivanje radnog vremena, ograničeno angažovanje dečje radne snage i povlastice za invalide. Podigao je mnogo invalidskih domova, formirao berze rada i inicirao stvaranje organizacije „Jugoslovenski radnički savez“ (JUGORAS), sa ciljem da se radnička klasa otrgne uticaju internacionalnog radničkog pokreta i deluje u nacionalnim okvirima. Februara 1939. godine svojom ostavkom na mesto u vladi, zajedno sa ostavkama još trojice ministara, doveo je do pada vlade Milana Stojadinovića, a potom je od namesnika Pavla dobio mandat za novu vladu i počeo pregovore sa Vladimirom Mačekom o rešavanju takozvanog hrvatskog pitanja, koji su doveli do Sporazuma Cvetković-Maček, federalizacije države i stvaranja Banovine Hrvatske. Nakon potpisivanja ovog sporazuma podneo je kolektivnu ostavku svoje vlade, i još istog dana dobio novi mandat, pa zatim osnovao koalicionu vladu u kojoj su se našli i Hrvati. Februara 1941. godine putovao je sa ministrom spoljnih poslova u Nemačku i razgovarao sa Ribentropom i Hitlerom, ali nije prihvatio zahtev da Jugoslavija pristupi Trojnom paktu, pravdajući se da za to nije bio ovlašćen. Ipak, manje od mesec i po dana kasnije, 25. marta 1941. godine u bečkom dvorcu „Belvedere“ Cvetković je po odluci više instance potpisao protokol o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu. Posle puča od 27. marta je uhapšen i nakon što je britanski plaćenik i jedan od organizatora puča Dušan Simović konačno preuzeo vladu, pušten je na slobodu. Aprila meseca, kada su Nemci ušli u Srbiju, odbio je da im pruži pomoć, nije hteo da potpiše kapitulaciju, ni da uputi proklamaciju narodu i vojsci da položi oružje, niti da potpiše apel uglednih srpskih političkih ljudi i javnih radnika da se održi red i mir i osude akcije subverzivnih elemenata. Narednih godina je više puta hapšen i odvođen u logor na Banjici, gde je provodio po nekoliko meseci i bivao ispitivan, posle čega je vraćan u Nišku Banju da boravi pod kontrolom srpskih vlasti. Krišom je pomagao pokret Draže Mihailovića u niškom kraju, pa je pred oslobođenje, septembra 1944. godine pobegao za Bugarsku, pa preko Turske i Rima u Pariz, gde je kao nosilac ordena Legije časti, koji je dobio još davnih godina, ostao do kraja života. Po odluci državne komisije vlade Demokratske Federativne Jugoslavije, koja uzgred rečeno do danas nije pronađena, Dragiša Cvetković je proglašen za narodnog neprijatelja i ratnog zločinca, a sva imovina mu je oduzeta. U Parizu je sve vreme pisao i objavljivao knjige i članke, pokušavajući da iznese na videlo činjenice u vezi sa događajima koji su doveli do rata u Jugoslaviji i naknadnim dešavanjima. Umro je 18. februara 1969. godine i sahranjen je na srpskom delu vojničkog groblja u Tijeu kod Pariza. Okružni sud u Nišu 2009. godine doneo je odluku o rehabilitaciji Dragiše Cvetkovića, kojom je poništena odluka Državne komisije Demokratske Federativne Jugoslavije iz 1945. godine.

Od važnih događaja vezanih za Srbiju na ovaj dan izdvajamo još:
2008. godine umro je fizičar, profesor Univerziteta u Beogradu, jedan od osnivača nuklearnog centra „Vinča“ i akademik, Slobodan Ribnikar.

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

Srpska NG
Prethodni članak

Srpska pravoslavna nova godina

Nikola Graovac
Naredni članak

Umro je slikar Nikola Graovac