AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivostiLjudi

Ratne marginalije Milivoja Filipovića ‒ nosioca Albanske spomenice

Tokom dvadesetogodišenjeg službovanja u Gornjoj Dobrinji Milivoje će svom otečestvu odužiti najveći dug – u Balkanskim ratovima 1912–1913. godine učestvuje kao podanik, pisar i komesar Drugog odeljenja Profijantske kolone Drinske divizije prvog poziva, a kada 1914. godine izbije Prvi svetski rat, kao narednik, potom i pisar Profijantske kolone Drinske divizije drugoga poziva, ponovo je na položajima. Sa svojim ratnim drugovima preživljava srpsku golgotu – prelazi Albaniju, od. 24. januara do 19. oktobra je na Krfu, a zatim i na Solunskom frontu, ali neprekidno druguje sa knjigom – u 1914. godine pročitaće ih 16, a u 1915. čak 24… U skladu sa svojom navikom da u svakom mestu prvo potraži knjižaru, Milivoje čak i u jeku rata u svetu pisane reči nalazi utočište od surove stvarnosti – čita ih, ali i kupuje tokom kratkog predaha od borbenh dejstava u Nišu, Mikri, Solunu, Draču, Matijasu i Potamosu na Krfu…[1] Prema zahtevima ratne službe, Milivoje tokom 1917. obavlja dužnost pisara u Drugoj četi Prvog bataljona nemačkih zarobljenika, a 1918. je i učitelj nepismenih vojnika u Rekonvalescentnom odeljenju u Mikri kod Soluna.

Osim u Milivojevim originalnim ratnim beležnicama koje se čuvaju u sklopu Legata, zabeleški sa rata najviše je na knjigama kola Srpske književne zadruge, istorijama srpske književnosti i delima domaće i strane književnosti. Ovi izuzetno zanimljivi zapisi svedoče da su knjige Milivojeva nasušna duhovna potreba čak i u vrtlogu ratne kataklizme[2]: „Pročitao u junu 1913. god. MilFilipović učit. pisar prof. Kolone Drin. Diviz. u 2. g. I poz. i Velesu u novembru 1917. Mil. Filipović učit. pisar I bat. nemačkih zarobljenika Banjica na pruzi Solun-Bitoljˮ, „Ovu sam knjigu kupio u Nišu pri povratku iz Južne Srbije kao vojnik Mil. Filipović učitelj u Albaniji kod Dračaˮ, „Pročitao u jauaru 1917. u selu Asan-Obu blizu Crne Reke u Maćedoniji Mil. Filipović učit. Pisar u 2. četi 1, bataljona nemačkih zarobljenika…ˮ

Fragmenti ratnih beležaka Milivoja Filipovića iz Balkanskih i Prvog svetskog rata

Fragmenti ratnih beležaka Milivoja Filipovića iz Balkanskih i Prvog svetskog rata

Na osnovu Milivojevih ratnih beleški može se, između ostalog, pratiti i njegov ratni put 1912–1918: Donji Adrovac i Žitkovac kod Aleksinca, Veles, Niš, Valjevo, Zavlaka (Podrinje), Gornja Trešnjevica (Rudnik), Lazarevac, Meljak, Šopić, Plavnica (Skadarsko jezero), Drač, Matijas i Potamos (Krf), Mikra (Solun), Asan-Obu (Makedonija)…

Nakon pobedonosnog rata, krajem 1918. godine vraća se svom učiteljkom pozivu i školi u Gornjoj Dobrinji, ali država nije zaboravila ratne zasluge svojih neustrašivih ratnika – „za vernost otadžbini 1915. god.ˮ kralj Aleksandar Prvi Karađorević „blagovoleo je odlikovati Svoga ratnog druga: rezer. Podnar. Milivoja V. Filipovića, iz Brezove, obvez. Pisara pri štabu Prof. kolone Drin. Div. II poz. Albanskom spomenicom što mu ovim potvrđuje Kancelar Kraljevskih Ordena, (u potpisu) Đeneral Pav. Jurišić Šturm (23. novembra) 1921. god. u Beogradu).ˮ

Tri godine kasnije, na predlog ministra prosvete Svetozara Pribićevića, kralj Aleksandar odlikuje: „Gospodina Milivoja Filipovića, školskog nadzornika u Požezi, Kraljevskim ordenom Svetoga Save petim (V) redom (u potpisu): Kancelar Kraljevskih odreda, Diviz. Đeneral Dušan Stefanović (1. decembra 1922. u Beogradu)

Čačanske godine

Nakon dugogodišnje posvećenosti napornoj, ali plemenitoj prosvetiteljskoj misiji, Milivoje i Božidarka istovremeno su penzionisani 1926. godine, kada kupuju kuću u Čačku, u Sinđelićevoj ulici broj 10 (koja i danas postoji).

U Međuopštinskom istorijskom arhivu u Čačku čuva se originalni dokument Suda opštine požeške, datiran 7. marta 1927. godine: Sudu opštine čačanske: Milivoje Filipović, učitelj u penziji iz Požege, izjavio je da želi da se iz ove opštine iseli i stalno živi u toj opštni. Imenovani od familije sa sobom ima samo ženu Božidarku. Imenovani su vladanja dobrog i nema nikakve zakonske smetnje za ovo iseljavanje. Na osnovu čl. 16 Zak. o opštinama Sud upućuje g. Filipovića s molbom da ga primite za svog građanina. Preds. Suda R. M. Jovičić.

Dokument datiran istim datumom (7. marta 1927.) Milivoje upućuje Sudu i odboru opštine čačanske: Molim sud i odbor da me prime za svoga građanina, pošto ovde kao penzioner mislim stalno živeti gde sam i kuću kupio. Podnosim iseleničko pismo opštine Požeške gde sam do sada živeo. Taksu plaćam. Milivoje Filipović, učitelj u penziji. Sud opštine čačanske izdao je Uverenje da je Molioc primljen za građanina ove opštne odlukom opšt. odbora od 23. ov. mes. mr. 2101. Taksa je naplaćena. Za predsed. Suda, Obren Janjić.

Filipovići 1927. i zvanično ostaju građani opštine čačanske, gde će provesti 15 poslednjih zajedničkih godina.

Čačanin Mihailo Simić (1926) sa pijetetom se seća ovih plemenitih ljudi: „Kada su se venčavali, moji roditelji su stanovali u Sinđelićevoj ulici broj 8, poslednjoj u nizu od Male pijace, koju je sazidao deda moje majke Ilija Krivačić. Kuća je bila podeljena po vertikali na dva dela, imala je dva stana i svaki je imao svoj oseban ulaz i svoje osebno dvorište. U prvi deo kuće, kada se prilazi od Male pijace, uselili su se mladenci, a u drugome bio je stari učitelj Filipović (…).

Iz kuće u Sinđelićevoj nosim svega nekoliko slika. Jedna je izgled stana učitelja Filipovića u koji sam odlazio i posle preseljenja. Nikada nisam video stan u kome su, praktično, svi zidovi bili prekriveni knjigama. Kada je moj otac nastradao, u kući je bilo oko tri hiljade knjiga. Ali, čini mi se, onoliko knjiga kao kod učitelja Filipovića nikada nisam video u nekom privatnom stanu. Istina, naš stan u Kraljevu je bio neuporedivo veći, ali knjige učitelja Filipovića ostale su mi u neizbrisvivom sećanju, jer unutrašnjost te kuće nije ličila ni na jednu drugu – sve je bilo pokriveno knjigama. A u toj kući sam bio često. Stari učitelj i njegova žena su mnogo voleli decu, a ja sam im bio pri ruci. I svaki čas su me vodili kod sebe[3]

Zaista, unutrašnjost njihove kuće predstavljala je svojevrstan kuriozitet tog doba – više od tri hiljade knjiga prekrivale su gotovo sve zidove njihovog doma.

Za Milivojevu dugogodišnju predanost učiteljskoj i nadzorničkoj službi usledilo je još jedno kraljevsko odlikovanje – „Na predlog Našeg Ministra Prosveteˮ dr Koste Kumanudija, „a za rad na narodnom prosvećivanjuˮ, kralj Aleksandar Prvi Karađorđević odlikovao je „Gospodina Milivoja Filipovića, učitelja u penziji, Kraljevskim ordenom Svetog Save četvrtim (IV) redom (u potpisu): Kancelar Kraljevskih ordena, Diviz. Đeneral Dušan Stefanović (27. januara 1928. u Beogradu)ˮ.[4]

Milivoje i Božidarka svoga poroda nisu imali, ali su decu neizmerno voleli, posvetivši im čitav svoj život. Sledeći dugu srpsku tradiciju dobročinstva, ovi humani ljudi usvojili su Milivojevu sinovicu, udali je i kupili joj kuću. Milivoje novčano pomaže i svog sinovca na selu, a iškolovali su još najmanje šest učenika, kasnije uglednih građana.

U to vreme Čačak ima znatno više humanih društava nego danas, a Filipovići uplaćuju i dobrovoljne priloge za Humano društvo Siromašni mališan u Čačku, koje je osnovala grupa građana 1. maja 1932. Zadatak članova Društva bio je da „dobrovoljnim prilozima građana svake godine o Božiću i Uskrsu (prema materijalnoj mogućnosti) odenu jedan broj siromašne i dobre dece svih osnovnih škola. Humano društvo prestalo je sa radom 31. decembra 1945.ˮ[5]

Kada je februara 1934. u Čačku osnovan Pododbor Društva Knjeginje Zorke za pomaganje nezbrinutih , sa sedištem u Beogradu, „prisustvovao je veći broj uglednih gospođa i gospođicaˮ, a „za podpredsednice izabrane su g-đa Božidarka M. Filipović učit. i Draga poč. B. Paštrovića pukovnika-penzionera[6]

PIŠE: Mr Marijana Matović, jedan od autora Kataloga legata Milivoja i Božidarke Filipović

[1] U Solunu je postojala Srpska knjižara M. Ristivojevića, čiji je štambilj utisnut na džepnom kalendaru za 1918. godinu, koji je Milivoju služio kao beležnica, a danas je sastavni deo Legata. Milivoje je povremeno odlazio u Solun, naročito dok je boravio u Mikri, te je nesumnjivo izvestan broj knjiga nabavio u toj knjižari, a kasnije ih prebacio u Srbiju. Deo njegovih ratnih beleški objavljen je u knjizi Ratni dnevnici Užičana: 1912–1918. (Užice: Istorjski arhiv, 1955): str. 499–502.

[2] Svi citati navedeni su bez lektorskih i korektorskih izmena, tj. bez usklađivanja sa savremenim srpskim jezikom i pravopisom, kako bi se sačuvala autentičnost izvornog teksta i draž arhaičnog srpskog jezika.

[3]Mihailo Simić, Čačak i Čačani nekad, (Beograd: M. Simić, 2002), str. 49.

[4] Ratna i mirnodopska odlikovanja Milivoja Filipovića – Albanska spomenica (1921), Kraljevski oreden Svetog Save petog (V) reda (1922) i Kraljevski orden Svetog Save četvrtog (IV) reda (1928) danas se čuvaju u Međuopštinskom istorijskom arhivu u Čačku.

[5] Vitomir Vasilić, prir., Vodič Međuopštinskog istorijskog arhiva u Čačku (Čačak: Međuopštnski istorijski arhiv, 1988), str. 414.

[6] (Anonim), Osnivanje humane ustanove u Čačku, Čačanski glas, 4. mart 1934, 2.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

Pupin
Prethodni članak

MISAO DANA

innocenceunprotected
Naredni članak

Rođen je Dragoljub Aleksić, „Čovek od čelikaˮ