AktuelnostiZanimljivosti

PREKO SEDAM (H)AVALA I SEDAM GORA

Na pomen reči avala setićemo se najpoznatije Avale, nevelike planine nedaleko od Beograda, prepoznatljive po televizijskom tornju. Na vrhu ove planine, nekada poznate kao Žrnovica, nalazio se srednjovekovni grad-tvrđava Žrnov. Utvrdivši se 1442. godine na tom mestu, Turci su mu nadenuli novo ime – Avala. Međutim, ovo nije jedina Avala. Još neka uzvišenja u Srbiji (ali i u Bosni) nose isto ime – na primer, brdo iznad sela Bukovca u blizini karlovačkog Stražilova ili brdo i zaselak u Pambukovici u valjevskoj Tamnavi.

Etimološki rečnici srpskog jezika, a posebno slikovito i Jasna Vlajić Popović u svojoj knjizi Rečite reči, beleže da je ovaj toponim poreklom od turske reči havale, koja znači ’pregrada, prepreka’, pa otuda i ’dominirajuća tačka prema nekoj drugoj tački, tvrđava koja prkosi i smeta nekom drugom utvrđenom mestu’. Ova reč predstavlja balkanski turcizam, budući da postoji u gotovo svim jezicima koji se govore na Balkanu (makedonskom, bugarskom, rumunskom, albanskom i grčkom). U pomenutim jezicima, zavisno od jezičkih potreba u trenutku njenog prijema, ova se reč (u formi sa početnim h- ili bez njega) očuvala nejednakim, ali veoma bliskim značenjem – negde je to ’nalog; posao; teret, breme; prepreka’, negde ’prepona, smetnja da se može gledati u tuđu kuću’, a negde jednostavno ’pregrada, prepreka’. Zato i ne čudi ideja da se celo brdo nazove imenicom sa takvim značenjem, jer i ono u svom reljefnom okruženju pregrađuje (direktan i vidljiv) pristup, put nečemu. Da ovakvo nazivanje ipak ne predstavlja „turski specijalitet”, svedoči još jedno brdo – Pregrada u Požarevačkom okrugu.

 

Bojana Todić Sanković

 

Izvor: Todić Sanković 2019: Bojana Todić Sanković, „Preko sedam (h)avala i sedam gora”, u: Jezik oko nas [ur. S. Novokmet, S. Slijepčević Bjelivuk i M. Nikolić], Novi Sad: „Prometej”, 27–28.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

Minja-Dedic
Prethodni članak

Rođen je reditelj i profesor Miroslav Minja Dedić

ulus
Naredni članak

Osnovan je ULUS