AktuelnostiDa se ne zaboraviDogađajiNa današnji dan

Puč i demonstracije koje su dovele do početka Drugog svetskog rata u našoj zemlji

Na današnji dan, 27. marta 1941. godine izvršen je puč i organizovane su demonstracije u Beogradu – dva događaja koji se i danas smatraju nekim od najkontroverznijih u istoriji Kraljevine Jugoslavije, a do kojih je došlo po potpisivanju protokola o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu, koji se zbio u Beču dva dana ranije. Tome je prethodilo to što je knez Pavle Karađorđević, koji je tih godina vladao kao namesnik umesto maloletnog kralja Petra II Karađorđevića, pokušavao da održi neutralnost svoje zemlje i izbegne stradanje u još jednom ratu koji se od leta 1939. godine vodio u Evropi, i u kome su Nemci prvih godina nezadrživo gazili sve pred sobom. On je sa jedne strane, kao engleski đak i kum britanskog kralja Džordža VI, bio anglofil i sve vreme je pokušavao da dobije pomoć i savete sa te strane, gajeći toliko poverenje prema Britaniji da postoji i priča da jedino britanske diplomate tih tridesetih godina nisu bile praćene u Jugoslaviji. Sa druge strane su stajali Hitler i Musolini, koji su naizmeničnim pozivima da im se priključi i „nepristojnim“ ponudama pokušavali da pridobiju kneza Pavla na svoju stranu, čemu se on na sve moguće načine odupirao, pokušavajući da dobije na vremenu i nadajući se pomoći Britanaca. Jedan od primera toga je i doček koji je Hitler napravio u Berlinu prilikom posete kneza Pavla 1939. godine, kakav po mnogim svedočenjima i dokumentima nije imao nijedan državnik u istoriji Trećeg Rajha, želeći da ostavi utisak na njega. Posle toga je Pavla primio i odlikovao i britanski kralj, dok su sve to vreme tajne službe radile na uvlačenju Jugoslavije u rat radi svojih interesa, potkupljujući koga treba i igrajući na kartu srpske časti i tradicije, insistirajući da knez ne posustane i da se svim silama odupre napadu ako ne uspe da održi neutralnost. Na jednom sastanku u Atini 1940. godine, kada je naša strana od Britanaca tražila oružje ne bismo li uspeli da se suprotstavimo silama Osovine, došao je odgovor da treba da napadnemo Nemačku i Italiju, jer je to najbolji način da dođemo do oružja, a odgovori i „saveti“ ovog tipa od strane starih saveznika nisu bili retkost. Iako nije verovao Hitleru, Pavlu je isticalo vreme i ponestajalo mu je izgovora, a Firer je jednom prilikom i sam izjavio da mu se knez Pavle nekako uvek izmigolji iz ruku i izbegne odgovor, dok su se u nemačkom vojnom vrhu mogli čuti i komentari kako njihov vođa „Jugoslaviju tretira kao primadonu“. Dakle, knez je imao sa jedne strane veru u saveznike, sa druge nepoverenje u sile Osovine koje su imale pod sobom sve države sa kojima se Jugoslavija graničila, osim Grčke (na koju je napad već pripreman u prvom redu iz Bugarske), a u osnovi nestabilnu multinacionalnu, multireligioznu i multikulturalnu državu kojoj su opasnosti pretile kako iznutra, tako i sa svih granica. U takvim okolnostima je početkom 1941. godine knez Pavle dobio obaveštenje od britanskog ambasadora da oni smatraju jugoslovensku neutralnost neodrživom, te je pokušao i od SAD i od Rusije da dobije pomoć u održanju neutralnosti, ili vojnu pomoć u slučaju napada, ali bezuspešno. Pokušao je i ličnim pregovorima sa Musolinijem, da bi izbegao Hitlera, ali je i to propalo pošto su i Dučeovi predlozi bili neprihvatljivi. Četvrtog dana marta te godine održan je još jedan sastanak između Hitlera i Pavla, na kome je tokom višečasovnog razgovora izvršen pritisak da se Jugoslavija konačno odluči. Dva dana posle toga sastao se Krunski savet koji je doneo odluku da je, uzimajući u obzir veliku dužinu granice koju treba braniti i mali broj slabo naoružanih divizija, kao i nezavidnu količinu aviona, tenkova i topova, a bez pomoći saveznika, jedino rešenje pristupanje države Trojnom paktu, pod najpovoljnijim mogućim uslovima, koje je još trebalo precizirati. Jugoslaviji su tada ponuđeni uslovi pristupanja kakve nikada ni jedna zemlja nije imala, te je i pored toga što i danas vlada drugačije mišljenje, Hitler garantovao teritorijalni integritet i suverenost, da neće tražiti bilo kakvu vojnu pomoć, kao ni dozvolu za prevoz svoje vojske preko jugoslovenske teritorije tokom rata. Međutim, vest o potpisivanju tog dokumenta izazvala je kako nezadovoljstvo nepripremljenog naroda, tako i spremnu reakciju stranih službi, koje su uz pomoć određenih generala i drugih pripadnika naših vojnih snaga već u noći 26. na 27. mart izvršili vojni puč, u okviru koga je na radiju pročitana lažna proklamacija Petra II, u kojoj je osoba koja se predstavila kao on, objavila da pet meseci pre punoletstva preuzima vlast i mandat za novu vladu poverava generalu Dušanu Simoviću. Usled svega toga na ulicama Beograda pojavile su se grupe ljudi proslavljajući kraljevo stupanje na presto i nepristajanje na pakt, uz već poznate parole. Iako postoje različita viđenja ovog događaja, nesumnjivo je da su u njemu učestvovali kako strani agenti, tako i komunisti, kao i obični ljudi poneti dešavanjima na ulicama i onim što su čuli putem radija. Kako bilo, tada su spaljene nemačke zastave, polupani nemački biroi, popaljeno sve što se u njima nalazilo, a masa je sutradan pljuvala na kola i vređala nemačkog poslanika na ulici, dok se u britanskoj ambasadi, po svedočenjima, za to vreme točio šampanjac i nazdravljalo. Zanimljivo je i to što je nova vlada ostala lojalna politici prethodne u vezi sa Trojnim paktom, te je brže-bolje pokušala da stupi u kontakt sa Hitlerom i to mu da do znanja, ali u Berlinu više nije bilo sagovornika. Dobar detalj koji govori o kratkovidosti i potpunom odsustvu osećaja za realnu situaciju pučista je i taj što je Dušan Simović, i pored svih upozorenja koja su dolazila narednih dana, kao i odlaska stranih diplomata iz prestonice, organizovao venčanje svoje ćerke baš za 6. april. A taj dan, Hitlerova osveta za iznenađenje koje mu je priređeno i pogaženu reč, bio je početak Drugog svetskog rata kod nas, početak velikog stradanja i podele našeg naroda, kao i vetar u leđa nastanku Nezavisne Države Hrvatske u kojoj su na najsvirepije načine ubijene stotine hiljada ljudi, žena i dece.

Od važnih događaja vezanih za Srbiju na ovaj dan izdvajamo još:

1924. godine preminuo je pesnik Dušan Vasiljev;
1941. godine rođen je pevač Miki Jevremović;
1951. godine rođen je kompozitor Aleksandar Sanja Ilić;
1964. godine rođen je glumac Slobodan Beštić;
1966. godine rođen je košarkaš Žarko Paspalj.

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

Siniša_Stanković
Prethodni članak

Rođen je biolog i akademik Siniša Stanković

NaslovnaPromocije1
Naredni članak

Video reportaža sa promocije knjige o Radmili Savićević 17.03.2016. u Beogradu