Da se ne zaboraviZanimljivosti

ODAVANJE POČASTI VRANGELOVIM POSMRTNIM OSTACIMA OD BRISELA DO BEOGRADA

Baron Petar Nikolajevič Vrangel, ruski general nemačke i švedske krvi, legendarni zapovednik Ruske armije na Krimu i najistaknutiji pripadnik bele emigracije, umro je 25. aprila 1928. godine u Briselu. Njegovi posmrtni ostaci preneti su, prema ličnoj želji, u rusku Crkvu Svete Trojice na Tašmajdanu, Beograd.

Rudarski inženjer po osnovnoj profesiji, završio je i Nikolajevsku konjičku akademiju. Stekao je slavu u ratu protiv boljševika, mada je učestvovao još u Rusko-japanskom i Prvom svetskom ratu. Posle velikog sukoba unutar zapovedništva konrarevolucionarnih snaga i kraćeg izgnanstva, Vrangel je preuzeo komandu od generala Antona Denjikina nad Belom armijom, koja je gotovo bila uništena.

Napuštajući zauvek svoju rodnu zemlju, na Krimu je rekao oficirima: „(…) učinjeno je sve u granicama ljudskih moći. Dalji naši putevi su puni neizvesnosti.ˮ Procenjuje se da je tada Rusiju napustilo oko 100.000 vojnika. Zaštitu i pomoć pružio im je nekadašnji ruski carski kadet Aleksandar Karađorđević, kralj Srba, Hrvata i Slovenaca.

General Vrangel sa suprugom Olgom, ruskim sveštenicima i vojnim poslanstvom u Jugoslaviji u aprilu 1927. godine (Foto: Vikipedija)

General Vrangel sa suprugom Olgom, ruskim sveštenicima i vojnim poslanstvom u Jugoslaviji u aprilu 1927. godine (Foto: Vikippediя)

 

U trenutku smrti Vrangel je imao nepunih 50 godina, što je bio jedan od razloga da se posumnja u trovanje od strane sovjetskih agenata.

Njegov kovčeg pošao je posebnim vozom iz Brisela, u pratnji njegovog ličnog sekretara Nikolaja Kotlijarevskog i ratnih drugova u svečanim vojničkim (kozačkim) uniformama. U vagonu sa kovčegom, nalazila su se Vrangelova odlikovanja i oficirska sablja. Na granici Mađarske i Jugoslavije pratnji kovčega pridružio se i šef kancelarije Vrangelovog štaba Sergije Orem.

Posmrtni ostaci generala Vrangela stigli su 5. oktobra 1929. godine, nešto pre 9 sati, na tle Kraljevine Jugoslavije. U Subotici je održan pomen, kojem su prisustvovali gradonačelnik Selimir Ostojić i divizijski general Milan Plesničar. Istog dana organizovan je doček Vrangelovih zemnih ostataka u Novom Sadu od strane brojnih građana, predvođenih divizijskim generalom Živanom Mitrovićem, pomoćnikom komandanta armije, gradonačelnikom dr Branislav Borota i episkopom bačkim dr Irinej Ćirić. Voz je zastao još samo u Sremskim Karlovcima, gde se jedno vreme nalazio Vrangelov štab.

Na beogradsku železničku stanicu Vrangelovi posmrtni ostaci stižu u večernjim časovima. Počasnu straži u noći između 5. i 6. oktobra držali su ruski carski oficiri. Među brojnim pristiglim vencima izdvajali su se venac jugoslovenskog kralja Aleksandra I Karađorđevića, princeze Jelene Karađorđević, ali i jedan čiji se pošiljalac nije znao, sa natpisom: „Iz Rusije – generalu Vrangelu.ˮ Organizacija Narodna odbrana je umesto venca generalu Vrangelu donirala hiljadu dinara za Ruski sanatorijum General Vrangel u Topčideru.

Ministar vojske, mornarice i vazduhoplovstva general Stevan Hadžić izvršio je smotru jugoslovenskih i ruskih carskih vojnika na stanici, pre otvaranja vagona i iznošenja kovčega. Uz sam kovčeg nalazili su se: Vrangelova majka Marija Dmitrieva, supruga Olga Mihailova Ivanenko, njihovo četvoro dece (Elena, Petar, Natalija i Aleksej), kao i Ana Nikolajevna, udovica pešadijskog generala Mihaila Aleksejeva, stradalog tokom bitke sa boljševicima na Voldi, koja se posle Oktobarske revolucije preselila u Beograd.

Kovčeg je izneo general Aleksandar Pavlovič Kutepov, koji će naslediti Vrangela na mestu zapovednika Bele emigracije (biće otet naredne godine u Parizu, od strane agenata SSSR, kojima je izvesno rukovodio Mustafa Golubić), zajedno sa grupom visokih oficira.

Pomen na Vilsonovom trgu (ispred železničke stanice, danas Savski trg) služilo je oko četrdeset ruskih i srpskih sveštenika, predvođenih episkopop niškim Dositejem.

Pogrebnu povorku sačinjavali su, pored pomenutih, još ministar Nikola Uzunović, ispred kraljevske vlade, admiral Dragutin Prica i kontra-admiral Metod Koh. Prolazeći ulicama na kojima su se okupili Beograđani da odaju poštu generalu Vrangelu, povorka je stigla i do crkve na Tašmajdanu. Tu su se nalazili patrijarh srpski Dimitrije, ruski mitropolit Antonije i izaslanik kralja Aleksandra I Karađorđevića, pukovnik Mita Stojanović.

Nakon pomena i patrijarhovog govora, kovčeg je praćen crkvenim zvonima i topovskim plotunima unet i položen u crkvu. U Vrangelovu grobnicu spušteno je malo zemlje, koja je za tu priliku dopremljena iz Rusije.

Po završetku sahrane govor je održao Branimir Borić iz Udruženja rezervnih oficira i ratnika: „Armija kojom ste Vi komandovali, imala je tu zavidnu čast da odgovori najtežoj zadaći koju je u istoriji jednoj vojsci dodeljena…ˮ

Kratko je govorio i dr Vuk Bošković: „Srce i duh jugoslovenskih ratnika i đaka školovanih u Rusiji, neće se umiriti dok ne vide na čelu Slovenstva, pod upravom Ruse patriote, slobodnu, veliku, moćnu vaspostavljenu našu zaštitnicu majku Rusiju.ˮ

Ceremonija je završena negde oko 16 časova, a unošenje venaca i mimohod građanstva trajali su do večeri.

Vrangel ispred crkve na Tašmajdanu prilikom njenog osveštanja 1924. godine

Vrangel ispred crkve na Tašmajdanu prilikom njenog osveštanja 1924. godine

Piše: Filip Pejković

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

nele
Prethodni članak

Rođen je Nenad Janković, poznatiji kao dr Nele Karajlić

135-Velika-pivara
Naredni članak

Počela je „Svetoandrejska skupština“