LjudiNa današnji dan

Na današnji dan rođen je Milan Stojadinović (Milan Stojadinović)

Na današnji dan 1888. godine u Čačku je rođen Milan Stojadinović (Milan Stojadinović). Bio je sin jednog od osnivača Radikalne stranke, i od malena pripreman za dužnosti koje je kasnije tokom karijere i obavljao. Studije prava je završio u Beogradu, ali je tokom školovanja boravio i u inostranstvu učeći strane jezike i proširujući znanje. Nakon odbrane doktorata proveo je nekoliko godina na usavršavanju u finansijskim institucijama Francuske, Nemačke i Britanije. Karijeru u Srbiji je počeo kao pisar, da bi po napuštanju državne službe bio direktor novoosnovane British Trade Corporation banke u Beogradu, a istovremeno je i predavao na Beogradskom univerzitetu privredne i finansijske nauke. Ubrzo postaje ministar finansija u Pašićevoj vladi, ali je 1928. iz nje istupio. Nakon toga je boravio u SAD, a po povratku je postao predsednik Beogradske berze. Na poziv kneza Pavla, 1934. godine postaje ponovo ministar finansija i vraća se u politički život zemlje koja je bila osiromašena ekonomskom krizom i ozbiljno uzdrmana ubistvom kralja Aleksandra u Marseju. Naredne godine, nakon pada Jevtićeve vlade, knez Pavle mu poverava mandat za sastav nove. Stojadinović je imao nameru da unutrašnju i spoljnu politiku stavi u službu ekonomije. Sprovodio je politiku javnih radova, gradio pruge u brdskim predelima i nove puteve, popravljao i proširivao luke, izgrađivao obaloutvrde i kanale i za te radove zaposlio preko 100 000 ljudi, dok je sitnim i srednjim seljacima ukinuo dobar deo dugova i tako povećao njihovu kupovnu moć. Posebno se zanimao za napredak industrije i za vreme njegove vlade podignuto je više od 100 fabrika, nekoliko rafinerija, električnih centrala i drugih postrojenja. U unutrašnjoj politici nastojao je da smiri nacionalne i političke ostrašćenosti, u vladu je pozvao i predstavnike Slovenaca i bosanskih muslimana, a i prema Hrvatima je vodio politiku popuštanja, pozivajući i njih da uđu u sastav vlade, što se ipak nije dogodilo. U spoljnoj politici očekivalo se da je dolaskom Stojadinovića na vlast trebalo da prevagne britanski uticaj, budući da je bio direktor par britanskih koncerna u Jugoslaviji. Međutim, i pored te činjenice, kao i pokušaja njega i kneza Pavla da povećaju trgovinu sa ostrvljanima, to se nije dogodilo. Britanski odgovor bio je da kod njih važi pravilo da trgovci kupuju gde žele, te se jugoslovenska spoljna politika i ekonomija okrenula onoj strani koja je htela da sarađuje. Stojadinović je postavio model neutralnosti i držanja van sukoba velikih sila. Potpisao je niz važnih sporazuma sa susedima smanjujući pritisak Italije i Bugarske, a posebno je radio na izgradnji pragmatičnih odnosa sa Nemačkom, koja je bila najveći trgovinski partner, ali i najveća potencijalna opasnost. U periodu od 1935. godine do 1937. izvoz je udvostručen, a spoljnotrgovinski deficit iz 1935. pretvorio se u višestruko veći suficit u 1937. godini. Razvijanje dobrih odnosa sa Hitlerom i Musolinijem smatrao je bitnim i zbog očuvanja države, odnosno onemogućavanja bilo kakvog delovanja Mačeka i činjenja ustupaka Hrvatima. U tom pravcu gurala ga je takođe i slabost koju je Francuska tada pokazivala, i njena i britanska evidentna nespremnost da oružano brane Jugoslaviju, kao i antikomunizam. Iako je smatran za izuzetno sposobnog finansijskog stručnjaka, pragmatičnog političara i nekoga ko je mnogo uradio na državnom nivou, kolale su i glasine o tome da se lično okoristio i stekao veliko bogatstvo korišćenjem političkih pozicija. Ipak, ono što ga je dovelo do pada bili su britanska politika uz pomoć kneza Pavla, koji im je u to vreme još uvek bezrezervno verovao, i britanska namera da postave situaciju na Balkanu onako kako to njima odgovara. Stojadinović i njegova politika neutralnosti prema Italiji i Nemačkoj nikako Britancima nisu bili po volji, kao i nerešeno pitanje Hrvatske. Godine 1940. Milan Stojadinović je interniran iz Beograda zbog pronalaska kompromitujućeg materijala, a neposredno pred izbijanje rata u našoj zemlji, poslat je u Grčku i predat Britancima, koji su ga držali na Mauricijusu do 1948. godine, kada je stigao u Buenos Aires. Tu je proveo ostatak života pišući za časopise iz ekonomije i radeći kao savetnik argentinskih vlasti, a napisao je i memoare pod nazivom Ni rat ni pakt, objavljene tek posle njegove smrti. Još jedna kontraverza vezana za njega je i ta da je 1954. godine u Buenos Airesu potpisao sporazum sa Antom Pavelićem o razbijanju i podeli FNRJ na Sloveniju, Hrvatsku i Srbiju, koji je bio negativno primljen i od hrvatske i od srpske emigracije. Stojadinović je preminuo 1961. godine u svojoj kući u Argentini.

Od važnih događaja vezanih za Srbiju na ovaj dan izdvajamo još:
1552. godine u Beogradu je štampana prva knjiga ćirilicom, poznata kao Beogradsko četvorojevanđelje;
1791. godine potpisan je Svištovski mir, kojim je okončan austrijsko-turski rat koji je trajao od 1788. do 1791. godine.
1914. godine Nemačke trupe napale su Belgiju, Velika Britanija je objavila rat Nemačkoj, a SAD su proglasile neutralnost.
1995. godine Hrvatska je počela operaciju Oluja, usled koje je oko 250.000 Srba napustilo svoje domove i krenulo, u najvećem izbegličkom talasu u Evropi od Drugog svetskog rata, prema Bosni i SR Jugoslaviji.

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

537122689-avakumovic-jovan-politician-serbia-as-prime-gettyimages
Prethodni članak

Na današnji dan je umro Jovan Avakumović (Jovan Avakumović)

Bogdan-Gavrilovic
Naredni članak

Na današnji dan umro je matematičar Bogdan Gavrilović (Bogdan Gavrilović)