LjudiNa današnji dan

Na današnji dan rođen je Ivan Đaja (Ivan Đaja)

Na današnji dan 1884. godine u Avru u Francuskoj, rođen je Ivan Đaja (Ivan Đaja). Bio je fiziolog, doktor biologije, profesor i rektor Beogradskog univerziteta, redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti, osnivač Fiziološkog zavoda i prve Katedre za fiziologiju na Balkanu. Majka mu je bila Francuskinja, a otac Srbin iz Dubrovnika. Porodica je 1890. godine prešla u Beograd i on je tu završio osnovnu školu i gimnaziju. Studirao je i doktorirao 1909. godine na Sorboni, sa tezom iz fiziologije pod naslovom : Studija fermenata, glikozida i ugljenih hidrata kod mekušaca i rakova. I pored toga što je rođen u Francuskoj, u ovoj zemlji diplomirao i doktorirao i mogao da nastavi karijeru , posle završenog doktorata vratio se u Srbiju. U Srbiji je proveo najveći deo života, baveći se istraživanjem, predavanjem i akademskim radom. Spada u najveće srpske fiziologe i biologe, sa neprocenjivom zaslugom u utemeljivanju naučne fiziologije u Srbiji, zasnovane na eksperimentalnom radu. Još početkom 20. veka postavio je osnove eksperimentalne fiziologije i fiziološke hemije, kasnije biohemije, ne samo u Srbiji, već i u jugoistočnoj Evropi. Objavio je preko 200 naučnih radova i veliki broj drugih publikacija samostalno ili sa saradnicima. Godine 1910. osnovao je prvu Katedru za fiziologiju na Balkanu, u okviru Filozofskog fakulteta u Beogradu i organizovao prvi Institut za fiziologiju u Srbiji, kojim je rukovodio više od četiri decenije. Svojim radom u nastavi, a naročito rezultatima koje je postigao u oblasti termoregulacije i bioenergetike, doprineo je ugledu Srbije u svetu u toj meri da se Fiziološki zavod počeo pominjati kao Beogradska fiziološka škola. Prvi period bavljenja naukom je posvetio endogenim enzimima, odnosno fermentima, koji nastaju radom žlezda organa za varenje. Ovom temom bavio se sve do Prvog svetskog rata i za istraživanja i svoj rad dobio nagradu Srpske kraljevske akademije. Početak rata ga je zatekao u Beču, gde je pod prismotrom policije ostao do 1919. godine, kada se vratio u Srbiju. Redovni profesor Beogradskog univerziteta postao je 1921. godine, a rektor je bio u periodu od 1934. do 1935. godine. Između dva rata bavio se biohemijskim procesima i bioenergetikom. Posle 1935. godine počeo je da izučava problem hipotermije, kao posebnog fiziološkog stanja, a toj temi potpuno se posvetio pet godina kasnije. Za radove iz ove oblasti dobio je nagradu Pariske akademije nauka. Bio je potpredsednik Crvenog krsta Jugoslavije pre Drugog svetskog rata, a početkom nemačke okupacije, na lični zahtev je penzionisan. Posle Drugog svetskog rata je reaktiviran i bio je upravnik Fiziološkog zavoda. Nastavio je sa svojim istraživanjima i otkrio metodu hipotermije konfinovanjem, kasnije nazvanu Đajina metoda, a rezultati njegovih esperimenata o zaštitnom delovanju hipotermije najviše se primenjuju u hirurgiji. U novoosnovanoj Srpskoj akademiji nauka, 1948. godine, dobio je zadatak da obrazuje dva nova odeljenja: Odeljenje medicinskih nauka i Odeljenje likovnih i muzičkih umetnosti. Na njegov predlog, imenu Akademije je pridodata i reč umetnost, pa je tako SAN postao SANU. Bio je počasni doktor Univerziteta u Parizu i dopisni član Francuske akademije nauka u Parizu. Napisao je prvi udžbenik iz fiziologije na našem jeziku, pisao je za mnoge časopise i novine i bio prvi dopisnik Politike iz inostranstva. Najznačajnija dela su mu: Osnovna biološka energija i energetika kvasa, Eksperimentalno traženje jedne zajedničke energetičke osnove u živih bića, Od života do civilizacija, Niz vodu, Dubrovački razgovori, Čovek i inventivni život i autobiografija Otkriće sveta. Ivan Đaja preminuo je 1. oktobra 1957. godine u Beogradu, a povodom stogodišnjice osnivanja Fiziološkog zavoda na Balkanu, 10. septembra 2010. godine, u ulici koja nosi njegovo ime, na Vračaru, postavljena je spomen ploča.
Od važnih događaja vezanih za Srbiju na ovaj dan izdvajamo još:
1864. godine umro je Jovan Andrejević, lekar, novinar i jedan od osnivača Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu;
1921. godine ubijen je Milorad Drašković, političar i ministar u Kraljevini Srbiji i Kraljevini SHS;
1985. godine umro je glumac Zoran Radmilović;
1985. godine umro je Aleksandar Vučo, romansijer, pesnik i nadrealista.

MK

MK

Fondacija Srpski Legat je osnovana sa ciljem da svojim aktivnostima očuva istoriju, tradiciju i kulturu Srbije i podseti na lepe i svetle trenutke srpske istorije kako bi inspirisali sadašnje i buduće građane Srbije, njihovo dostojanstvo i nacionalne vrednosti koje su vremenom potisnute i delimično zaboravljene.

krf
Prethodni članak

Na današnji dan potpisana je Krfska deklaracija

1456. godine odbranjen je Beograd
Naredni članak

Na današnji dan 1456. godine odbranjen je Beograd