Da se ne zaboraviZanimljivosti

„Misô se rađa kad je sreća pustaˮ

U vrijeme ratova kada se klicalo oslobođenju i kada je patriotizam jedna od osnovnih tema skoro svih pjesnika, Dis piše jednu novu poeziju. Vrlo mlad je došao u Beograd. Sa dvadeset i četiri godine, svjedoči Matoš „kao mjesečar lutaše beogradskim ulicama, sa šeširom vječno u ruci, sa crnom kovrdžavom glavom i bradom, mršava lica i grozničava okaˮ.[1] Pandurović ga opisuje kao nekoga ko je težio slobodnom životu a ne karijeri, slabog fizičkog izgleda, blijed, pio bi jaču crnu kafu i pušio cigare specijalitet. Dis je, kako je napisao Nikola Milošević, „rasejan u poeziji kao što je bio u životuˮ.[2] Do tada Dučić i Rakić u kritičarskom krugu bili su nedodirljivi, pa obajvljivanjem Utopljenih duša (koje je Dis sam finansirao) 1911. godine pojavila se jedna nova poezija, jedan uzor budućim generacijama. Za Disa je važna 1911. godina jer će te godine upoznati Hristinu Pavlović, sa kojom će se vjenčati na neobičan način. Vjenčanje je trebalo da se održi u Crkvi Svetog Marka, u šest ujutro. Pošto su zaboravili prstenje, kum je predložio da se uzme gumica sa kišobrana. Prota nije prihvatio da se održi vjenčanje na taj način, pa su morali sačekati ispred. Tada je naišla jedna žena koju je mlada zamolila da joj nakratko posudi prsten i vjenčanje se održalo. Mladoženja je imao trideset i jednu godinu, a mlada deventaest.

Brojne su anegdote o Disu. Jedna od anegdota koja na veoma slikovit način dočarava život i poeziju ovog pjesnika vezana je njegov susret sa Dragišom Vasićem. Vasić ga je, naime, sreo kako tumara blizu kuće namesnika Ristića, okreće se oko sebe i traži nešto. Vasić mu priđe i upita ga šta radi u to doba. Dis „kratkovid, on se zagleda u mene, poznao me i obradovao se. Onda se nasmejao i rekao mi da se baš danas preselio iz stana i uzeo drugi, ’ovde negde’, ali gde – ne može da se seti.ˮ[3]

U to vrijeme uticaj kritike bio je veoma snažan, a Skerlić i Popović predstavljali su dva najuticajnija kritičara. Kada je Dis bio u pitanju, nisu se dvoumili. Obojica vide tragičnog pjesnika nedostojnog i nedoraslog da bude u krugu uvaženih srpskih pjesnika. Dis je naspram sebe imao akadmske profesore iz Knez Mihailove, a on je pripadao boemskom krugu iz Skadarlije u društvu Pandruovića i Matoša. Skrelić je predstavio Disa kao nekog ko bi želio samo da pije, njegovu poeziju nazvao dekadentnom. Skerlić naglašava da je dekadenstvo loše ali „Petković je uspeo da ga dotera do krajnjih granica apsurdaˮ.[4] Mnogi su tada, dosta stidljivo, stali na stranu Disa, ali bilo je onih koji su u toj podršci bili potpuno otvoreni (Vinaver, Svetislav Stefanović). Posle Skerlićevog suda, za Disa više ništa nije bilo lako.

Zašto Dis nije bio kao Rakić ili Dučić? Gdje je njegova patriotska poezija? Najbolji odogovor daće Mihiz, objašnjavajući da Dis nije kao drugi, da nije „rešavao zadatke društva i nacijeˮ.[5] Naravno, vidio je šta se oko njega dešava. „Sav zagledan u sebe, kad bi za trenutak podigao pogled, on bi video da mu ’pod sramotom živi njegovo pokolenje’, da se ’razvilo crno vreme opadanja’, da ’živi u zemlji sramote i luda’, ali bi brzo svraćao oči natrag u sebe, unutraˮ.[6]

Dis 1913. g. objavljuje knjigu pjesama pod naslovom Mi čekamo cara i posvećuje je prestolonasledniku Aleksandru.

Vrijeme rata bilo je veoma važno u Disovom životu. O tome bi se moglo mnogo reći. Ono što je važno jeste da je Dis odbijen na mobilizaciji u vrijeme kada je Austrougarska objavila rat Srbiji. Dis se prijavio kao dobrovoljac, pa je dobio mjesto ratnog dopisnika.

Disova fotografija iz Prvog svetskog rata, „Zavičajne kolekcije Čačkaˮ, pristupljeno 26. maj 2018, http://www.cacak-dis.rs/zavicajne-kolekcije/items/show/1.

Disova fotografija iz Prvog svjetskog rata, „Zavičajna kolekcija Čačkaˮ, pristupljeno 26. maj 2018, http://www.cacak-dis.rs/zavicajne-kolekcije/items/show/1..

Na dunavskom sektoru, istočno od Beograda, nalazio se njegov brat Radoslav. O tom susretu pisao je Stanislav Krakov, ističući da je Radoslav dao Disu vojničku šajkaču i vojničke cipele da ne bi sa svojim prepoznatljivim izledom bio smiješan. U tim cipela preći će dalek put, kroz Albaniju pa do Krfa. Zatim će otići u Francusku (boraviće najviše u Nici, a zatim u Parizu i Normandiji). U Normandiji će se osnovati izbjeglički kamp za Srbe.

Da bi pomogao svojoj porodici, kreće na svoje poslednje putovanje, za Solun preko Krfa. O tom putovanju svjedočanstvo će ostaviti iguman Sofronije Mihajlović, koji je bio njegov sagovornik.[7] Iguman je saznao razlog pjesnika da krene na put. Dis je prije svog putovanja sa Krfa za Francusku „regulisao pitanje svojih prinadležnosti, pa je jednog od svojih prijatelja zamolio i oponomućio da svakog meseca u njegovo ime prima platu i odmah je šalje njegovoj ženi u Beograd.

Disova deca Gordana i Mutimir 1916, „Zavičajne kolekcije Čačkaˮ, pristupljeno 26. maj 2018, http://www.cacak-dis.rs/zavicajne-kolekcije/items/show/24.

Disova djeca Gordana i Mutimir 1916, „Zavičajna kolekcija Čačkaˮ, pristupljeno 26. maj 2018, http://www.cacak-dis.rs/zavicajne-kolekcije/items/show/24. Gordana je 1918, sa šest godina, izgubila život u kućnom požaru. Mutimir je bio kapetan u vojsci Draže Mihailovića. Nakon oslobođenja od 1945. godine u Beogradu mu se gubi svaki trag.

U Parizu, međutim posle više meseci, sazna da taj njegov nazovi prijatelj redovno prima sve njegove prinadležnosti, ali nijedne pare ne šalje u Beograd nego sve zadržava za sebe.ˮ[8] To je Disa pogodilo. U Galiponju su nekoliko dana čekali parobrod. Ukrcali su se 17. maja 1917, a izjutra, u pet sati, njemački saripen je torpedovao brod. Brod je počeo da tone. Dis se ukrcao u čamac kojeg je progutao vrtlog ’postradalog parobroda’. Tijelo pjesnika je kasnije izašlo na površinu a francuski mornari su u njegovom odjelu našli njegove naočare i jednu drahmu. Život na moru nalaže da se tijelo vrati u dubine.

Da je Dis bio i ostao veliki pjesnik, svjedoče i riječi Miloša Crnjanskog. Crnjanski je u jednom audio zapisu posvjedočio da je mnoge zabolio odnos prema Disu i da se radi o velikom pjesniku, „a to što on nije imao lep kaput i što je bio ofucan, i što se udavio u onoj nesreći, to je nešto sasvim drugoˮ.

PIŠE: Jovan Krušić, profesor srpskog jezika i književnosti, Nikšić

[1] Borislav Mihajlović (po Matošu), Književni razgovori, SKZ, Beograd, 1971, str.82

[2] Novica Petković, Na izvoru žive vode, priredio Dragan Halović, Zavod za udžbenike, Beograd,  2010, str. 316

[3] Anegdote o srpskim piscima, Gramatik, 2009, str. 47.

[4] Duško Babić, Živko Malešević, Književnost za 3. razred gimnazije i srednjih stručnih škola, Jovan Skerlić, Lažni modernizam u srpskoj književnsoti, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Istočno Sarajevo, 2010, str. 103.

[5] Borislav Mihajlović, Književni razgovori, SKZ, Beograd, 1971, str. 86

[6] Isto, str. 86.

[7] Sjećanja igumana Sofronija zabilježio je Antonije Farčić 1935. godine u manastiru Dečani

[8] Kako se utopio pesnik Dis, Književnost (Beograd), 8 knj. 16, sv. 6 (jun 1953) u ZAPISI*PREPISKA BIO-BIBLIOGRAFIJA, priredio Novica Petković, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2003, str. 102.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

Udruzenje knjizevnika Srbije
Prethodni članak

Osnovano je Udruženje književnika Srbije

angel-2026208_960_720
Naredni članak

U POČETKU BEŠE REČ