AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivostiKuće i zgrade

Manastir Rakovica – Božja diplomatska kuća

U sklapanju Karlovačkog mira 1699. godine veliku ulogu u posredovanju imao je rakovički kaluđer Grigorije. Zahvaljujući njegovoj dovitiljivosti, Manastir Rakovica je od vlaškog vojvode Konstantina i ruskog cara Petra Velikog dobio novčanu pomoć, ali i bogoslužbene knjige i ikone.

Na 11 kilometara od centra Beograda, na kružnom putu koji uz Rakovički potok skreće prema Avali, u okviru Beogradsko-karlovačke arhiepiskopije nalazi se Manastir Rakovica. Smešten je između dva brda – sa njegove istočne strane uzdiže se Pruževica, a sa zapadne Straževica.

Dobrosusedski odnosi

Osnivanje se prema predanju vezuje za srpske kraljeve Dragutina i Milutina. Najstarije pisano svedočanstvo o ovom manastiru potiče iz 1502. godine, gde se u putopisu Feliksa Petančića manastir naziva Ranauicence monasterium. O Rakovici se govori i u turskim izvorima, koji je pominju u popisu iz 1560. godine i to kao manastir kod mesta Hrčina (Vrčina). Nastanak i ktitorstvo ove svetinje decenijama privlači pažnju. Smatra se da je osnivač vlaški vojvoda Radul I Crni, koji je vladao krajem 14. veka. Najznačajniji dokument za rešavanje ovog pitanja je povelja Konstantina Brankoveana Besarbe iz 1701. godine, kojom ovaj vlaški vojvoda daje Manastiru Rakovici od svog „gospodarstva godišnje sto velikih komada soli iz velike solaneˮ jer je ovaj manastir „sazidan i iz svog temelja podignut od straha dobrog hrišćanina, počivšeg Radula vojvode, koji je proteklih godina bio vladar ove zemljeˮ.

Polazeći od ove povelje, Dušan Kašić, autor monografije o Manastiru Rakovica, smatra da je reč o Radulu I Crnom, sinu vlaškog vojvode Vladislava I Vlajka i ocu vojvode Mirče (1386–1418), koji je poznat po Bici na Rovinama. Svoje pretpostavke Kašić zasniva na istorijskim podacima, koji potvrđuju da su knez Lazar Hrebeljanović i Radul I bili u dobrim odnosima. Kako navodi autor monografije, rumunski vladar se 1381. godine oženio nećakom ili sestrom srpskog vladara, a negovanje dobrih srpsko-vlaških osnosa manifestovalo se u srodničkim vezama njihovih dinastija i uzajamnom pomaganju kulturne delatnosti. Prema Kašiću, s obzirom na to da je vojvoda Radul I vladao od oko 1377. do 1385. nastanak manastira treba datirati između te dve godine. Na osnovu ovih podataka može se zaključiti da je nastao u vreme kneza Lazara.

Monah u ulozi diplomate

Najveće razaranje Manastir Rakovica doživeo je u vreme turskog pohoda na Beč 1592. godine. Zbog nepovoljne pozicije često je bio na meti turskih pljačkaša, pa je krajem 16. veka premešten sa svoje prvobitne lokacije. Tragovi zidova, stub časne trpeze i drugi ostaci nekadašnje crkve pronađeni su iznad sela Rakovice, te se pretpostavlja da je tu postojao manastir ili njegov deo.

U sklapanju Karlovačkog mira 1699. godine veliku ulogu u diplomatskom posredovanju imao je rakovički kaluđer Grigorije. U pregovorima se vešto izborio za svoj manastir, čime je značajno doprineo i poboljšanju njegovog ekonomskog stanja. Kako navodi Kašić, ovaj kaluđer je sa „poverljivim pismima odlazio u turski stan preobučen u civilno odelo i probijao se kroz planinu, jer su Austrijaci postavili zasede na putevimaˮ. Zahvaljujući dovitljivossti igumana Grigorija, Manastir Rakovica je od vlaškog vojvode Konstantina i ruskog cara Petra Velikog dobijao veliku novčanu pomoć, ali i bogoslužbene knjige i ikone.

Na putu za Moskvu, u zimu 1701. godine Grigorije je u Bukureštu dobio pomenutu Besarbinu povelju. Koliko je sve ovo uticalo na finansijsko stanje manastira, svedoči podatak da ne samo što je prilozima manastir obnovljen, već je od istog novca finansirana obnova Manastira Tresije. U vreme Austrijsko-turskog rata 1737–1739. godine Manastir Rakovica našao se ponovo na udaru Turaka. Iguman Mihailo sa kaluđerima i manastirskim dragocenostima beži u sremski Manastir Veliku Remetu. Od 30 izbeglih monaha jedan deo ubrzo se vratio u razoreni manastir. Tokom Austrijsko-turskog rata 1788–1791. godine ponovo je stradao. Zbog pomoći koju su monasi pružali Austriji, manastir je opljačkan i spaljen, a tadašnji iguman Sofronije obešen pred manastirom.

Mauzolej dinastije Obrenović

Miloš Obrenović posebno se zalagao za obnovu ove svetinje – njegov sin Todor sahranjen je tu. Godine 1822. finansirao je izgranju trospratnih ćelija sa trpezarijom i kneževim konakom. Prema Miloševoj naredbi, sirotinji su morali da pomažu esnafi, a sirotinjski tas bio je usmeren na Manastir Rakovicu. Jedan od delova manastira dobio je naziv po njegovoj supruzi Ljubici – „Ljubičin konakˮ.

Knjaz Miloš i njegov sin Mihailo dali su prilog u iznosu od 6.000 groša čaršijskih. Uz pomoć tih sredstava crkva je dozidana u gornjem delu iznad kordonskog venca, stavljen je novi pokrivač od pleha, pozlaćeni su krstovi na kubetima i postavljen je mermerni patos. Prvobitni ikonostas bio je sačinjen od zidne oltarske pregrade sa prestonim ikonama Hrista i Bogorodice.

Zaslugom Tomanije, supruge Jevrema Obrenovića, obnovljen je stari i pogignut novi konak Manastira Rakovica. Jevrem, njegova supruga i njihova deca sahranjeni su u priprati. Nasuprot ove porodične grobnice sahranjen je Milivoje Blaznavac, koji je bio oženjen Katarinom, unukom Jevrema Obrenovića. Osim članova porodice Obrenović, u manastiru je sahranjen Vasa Čarapić, poznati Zmaj od Avale, junak Prvog srpskog ustanka, kao i srpski patrijarsi Dimitrije i Pavle, koji je to lično želeo.

FOTO: Đorđe Stakić (Izvor: Vikipedija)

Grob Vase Čarapića, FOTO: Đorđe Stakić (Izvor: Vikipedija)

FOTO: Đorđe Stakić (Izvor: Vikipedija)

Grob patrijarha Dimitrija, FOTO: Đorđe Stakić (Izvor: Vikipedija)

Grob patrijarha Pavla (Izvor: Blog `Dođi i vidi`)

Grob patrijarha Pavla (Izvor: Blog `Dođi i vidi`)

Prva monaška škola

Da je ovaj manastir kroz vekove imao vrlo važnu prosvetiteljsku ulogu, potvrđuje to što se u njemu nalazila prva monaška škola u Srbiji, koja je radila sve do 1932. godine kada je premeštena u manastir Visoki Dečani. Takođe u periodu od 1949. do 1958. godine u Manastiru Rakovica bila je Beogradska bogoslovija. U manastirskoj riznici čuva se veliki broj ikona i drugih crkvenoumetničkih dela iz 18. i 19. veka. Tu su ikonopisačka ostvarenja Jovana Grabovna, Polihronija Krićanina, Dimitrija Avramovića, Aresenija Petrovića, Mihaila Markovića, Koste Jovanovića. Do 1737. godine tu su se nalazile četiri prestone ikone najpoznatijih ruskih ikonopisaca s kraja 17. veka, koje je Grigorije dobio od Petra Velikog. Nakon dugog seljenja, usled istorijskih okolnosti, ove ikone se sada nalaze u Galeriji Matice srpske.

Novi ikonostas postavljen je početkom 20. veka. Rafailo Momčilović, akademski slikar i iguman manastira Šišatovac, stare ikone zamenio je novim.

Autor: Marija Jovanović

Izvor: Istorija revija, Ecoprint d. o. o., Beograd, 2012.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

duricko
Prethodni članak

Rođen je glumac Nikola Đuričko

11037457_590195027784535_3343163668501069268_n
Naredni članak

Poziv za saradnju radnicima u kulturi