AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivostiKuće i zgrade

Kosovo i Metohija: Manastir Svetih vrača Kozme i Damjana

Na pedesetom kilometru od Kosovske Mitrovice, u selu Vračevu, na severu Kosova i Metohije, nalazi se manastir posvećen Svetim vračima Kozmi i Damjanu. Bio je rušen, paljen i obnavljan – baš kao i Srbija kroz vekove.

Prvi pisani trag o manastiru je Sopoćanski pomjanik iz 1386. godine, u kom se manastir navodi kao metoh manastira Sopoćani. Dokaz da manastir postoji već vekovima jeste i popis Vuka Brankovića iz 1444. godine, u kom se spominje muški manastir Vračevi, baština kaluđera Vuka. Na viševekovno postojanje ovog manastira ukazuje i nadgrobni spomenik iz 14. veka, na kojem je upisano ime monaha Andreja. Međutim, arheolog dr Đorđe Janković tvrdi da je na tom mestu u 6. veku bila Crkva, zbog postojanja tri ranovizantijska groblja blizu sadašnje Crkve.

Nakon Kosovskog boja 1389. godine, manastir je spaljen i srušen, ali je obnovljen nakon obnove Pećke patrijaršije 1557. godine. Inače, postoji predanje da je vitez Kosovskog boja Pavle Orlović sahranjen baš u ovom manastiru. Neprijateljska ruka ga ponovo ruši za vreme Velike seobe Srba 1690. godine, kada je  narod zatvoren u Crkvi i spaljen. Te godine monasi beže na Frušku goru i osnivaju manastir Rakovac, koji i danas slavi Svete vrače Kozmu i Damjana. Manastir Rakovac se 1879. godine spominje kao metoh Manastira Svetih Vrača.

Untitled

U Vračevu se početkom 18. veka doseljava sveštenička porodica Bačanin iz okoline Podgorice. U selu Trebiću, blizu ruševina manastira, grade kapelu u kojoj vrše službu. U ovoj porodici je bilo čak deset sveštenika: Dimitrije, Đorđe, Mihajlo, Nikola, Kosta, Petar, Stevan, Marko, Čedomir i Ranko. Školu u porti manastira, koja je bila prva škola u tom kraju, izgradili su 1807. godine. Inače, osnovna škola u Lešku (naselje koje je 9 kilometara udaljeno od manastira) nosi ime učiteljice Stane Bačanin, kćerke sveštenika Čedomira Bačanina. Članovi ove porodice sa narodom 1860. godine obnavljaju Crkvu i nju osveštava episkop prizrenski Meletije. Od tada ovaj manastir dobija status parohijske Crkve. Glavni kamenorezac pri obnovi Crkve bio je Milenko Tomović, koji je svoj potpis ostavio na časnoj trpezi (svetom prestolu) 1868. godine. Ono što je posebno zanimljivo kod ovog podatka je to što je pomenuti Milenko Tomović navrdeda monahu Ignjatiju (Đorđeviću), koji je jedan od četvorice monaha koji su 2008. godine stigli u manastir. Iz perioda obnove Crkve (1860. godine) sačuvan je filigranski srebrni krst. Drugi filigranski krst od zlata, srebra i poludragog kamena izrađen je u Peći 1912. godine. Sačuvana je biblioteka iz 19. veka i najstarija knjiga Služebnik iz 1760. godine. Nova škola sa internatom i kuhinjom izgrađena je 1863 godine.

Grob viteza Kosovskog boja Pavla Orlovića

Grob viteza Kosovskog boja Pavla Orlovića

Od strane Turaka 1876. godine spaljene su i škola i Crkva. Nakon toga Crkva je obnovljena i 1899. godine slikari iz Kruševa i Bitolja slikaju ikonostas i fresku na svodu hrama. Od pomenutih slikara sačuvana je ikona Svetih vrača Kozme i Damjana, kao i oslikani drveni krst visine oko 2 metra. Za vreme oslobađanja 1912. godine sveštenik Čedomir Bačanin predvodio je ustanak protiv Turaka i tada su ponovo spaljene i škola i Crkva. Od 1947. godine do 1998. godine paroh vračevski bio je Gojko Popović (1914–2010), koji je bio izuzetno cenjen i omiljen i kod Srba i kod muslimana (inače, u selu Vračevu živi i određeni broj muslimana). Crkva je pretrpela oštećenja i 1980. godine usled zemljotresa, ali je ubrzo obnovljena. Sadašnji konak izgrađen je 2005. godine.

Vračevi ponovo dobijaju status manastira 22. marta 2008. godine kada iz manastira Sopoćani dolaze tri monaha i jedan iskušenik: monasi Vasilije (iguman), Sofronije i Ignjatije i iskušenik Marko, koji se zamonašio u ovom manastiru u novembru 2008. godine i dobio ime Hrizostom. Monah Hrizostom je trenutno iguman manastira Crna Reka, u blizini Novog Pazara.

S leva na desno: monah Sofronije, iguman Vasilije, monah Ignjatije i iskušenik Marko (kasnije monah Hrizostom). Ispred njih je tadašnji episkop raško-prizrenski Artemije. Fotografija je nastala 22. marta 2008. godine, na dan njihovog dolaska u manastir.

S leva na desno: monah Sofronije, iguman Vasilije, monah Ignjatije i iskušenik Marko (kasnije monah Hrizostom). Ispred njih je tadašnji episkop raško-prizrenski Artemije. Fotografija je nastala 22. marta 2008. godine, na dan njihovog dolaska u manastir.

Još dva konaka od drveta podignuta su 2010. godine, a 2013. godine započeto je freskopisanje, koje je trenutno u završnoj fazi. Manastir slavi Svete vrače Kozmu i Damjana 14. jula i 14. novembra, a druga (manja) Crkva slavi Svetog Jovana Zlatoustog.

Manastir Vračevi je veoma značajan za ovaj kraj u istorijskom, političkom, umetničkom i obrazovnom smislu.

PIŠE: Anđela Đorđević, Filozofski fakultet u Prištini sa privremenim sedištem u Kosovskoj Mitrovici

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

nikola-tesla
Prethodni članak

Rođen je Nikola Tesla

Gojko_Nikoliš_u_Španiji
Naredni članak

Umro je lekar, narodni heroj i akademik Gojko Nikoliš