AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivosti

Godišnjica podizanja Drugog srpskog ustanka

Period nakon gušenja Prvog srpskog ustanka 1813. godine bio je jedan od najtežih u srpskoj istoriji. Turski zulum je poprimio odlike genocidnosti. Preživeli ustanici ali i žene i deca odvođeni su u roblje, pokretna i nepokretna imovina je zaplenjivana, a običaji džihada nalagali su da se pokoreno stanovništvo stavi 12 dana van zakona. Srbi su ostavljeni na milost i nemilost turskim pljačkama i zverstvima. Osveta je prestala tek kada su Turci uvideli da postoji mogućnost da zemlja ostane pusta. Srpski narod, kao i nekoliko puta u svojoj novovekovnoj istoriji, nalazio se na ivici biološkog opstanka.

Većina ustaničkih prvaka prešla je na teritoriju Austrije. Među retkima koji su ostali bio je i Miloš Obrenović, koji je ostao da podeli sudbinu naroda. Nakon što ga je vezir imenovao za starešinu rudničke, čačanske i kragujevačke nahije, on je postao najznačajnija ličnost Beogradskog pašaluka. Teror u zemlji je pojačan nakon gušenja Hadži-Prodanove bune.

Nakon što je Sulejman-paša Skopljak, upravnik Beogradskog pašaluka, knezovima i viđenijim Srbima odredio visinu danka, postalo da očigledno da je neophodno početi sa planiranjem podizanja nove bune. U mestima Rudovci i Vreoci odlučeno je da na turske zulume mora odgovoriti oružjem. Čekalo se samo proleće i Milošev povratak iz Beograda.

Miloš Obrenović je pristao da stane na čelo ustanka ukoliko Srbi „zaborave svoje međusobne svađe i zadeviceˮ. Tako je došlo do podizanja Drugog srpskog ustanka, na crkveni praznik Cveti 23. aprila 1815. godine. Ovaj ustanak je trajao znatno kraće od Prvog, ali su se i u njemu odigrale velike i značajne bitke: bojevi na Ljubiću, Paležu, Požarevcu i Dublju svojom žestinom nisu zaostajali za bitkama vođenim na Mišaru, Deligradu ili Čegru. Nakon ovih turskih poraza, ruski car Aleksandar I Romanov je naredio delimičnu mobilizaciju vojske kako bi se Turci primorali na pregovore sa ustanicima.

Nakon saznanja da je sultan poslao dve vojske kako bi ustanak ugušio, Miloš se upustio u pregovore. Kod Ćuprije je postignut usmeni dogovor sa Marašli Ali-pašom, posle čega je oglašeno primirje. Turci su tražili da Srbi raspuste vojsku, a zauzvrat su dobili pravo da srpski knezovi sami skupljaju porez, da dahije uzimaju danak prema propisanim zakonima, kao i da pored turskog muselima, i srpski knez u sedištu nahije sudi Srbima.

Miloš Obrenović igrao je značajnu ulogu u stvaranju moderne srpske države na početku HIH veka. On je bio vođa sa velikim državničkim darom koji je shvatio da veća prava za srpski narod može da izbori samo vođenjem mudre i strpljive spoljne politike. Međutim, raskid sa ropskim položajem iziskivao je velike žrtve: u Prvom i Drugom srpskom ustanku zemlja je ostala bez 21% stanovništva, što je predstavljalo ogroman demografski gubitak.

PIŠE: Marko Stojanović, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu

Literatura:

  • Radoš Ljušić, Srpska državnost 19. veka, Beograd 2008;
  • Grupa autora, Istorija srpskog naroda: od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804–1878, Beograd 1981.

Milošev monolog iz serije Vuk Karadžić (video izvor YOUTUBE):

 

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

Prethodni članak

Umro je istoričar novinarstva i profesor Mihailo Bjelica

sejka3
Naredni članak

Rođen je arhitekta i slikar Leonid Šejka