Da se ne zaboraviZanimljivosti

GODIŠNJICA KRUNISANJA CARA DUŠANA

Stefan Dušan bio je sin kralja Stefana Dečanskog. Na presto je stupio 1331. godine, nakon uspešne pobune protiv svoga oca. Vladao je najpre kao kralj (1331–1346) a zatim kao car (1346–1355). Bio je jedan od najznačajnijih vladara srpskog srednjeg veka. Za skoro četvrt veka svoje vladavine učvrstio je unutrašnji mir u zemlji, udvostručio državnu teritoriju, doneo najznačajniji pravni akt srednjovekovne Srbije – Dušanov zakonik i uzdigao Srbiju u rang carstva.

Već na početku samostalne vladavine Stefan Dušan je jasno zacrtao pravce spoljne politike: širenje prema jugu, na račun teritorija Vizantijskog carstva. Već u prvim osvajačkim pohodima zauzeo je Prilep, Ohrid, i Strumicu. Dalja osvajanja zaustavio je iznenadan napad ugarskog kralja Karla Roberta, koji je upao u severnu Srbiju. Za taj pohod on je imao podršku rimskog pape, koji je nudio oproštaj grehova svima koji učestvuju u ratu protiv srpskih šizmatika.

Smrt vizantijskog cara Andronika III Paleologa Dušanu je otvarala nove spoljnopolitike mogućnosti. Ušavši u savez sa Jovanom Kantakuzinom, pretendentom na carigradski presto, nastavio je osvajanja na jugu. Osvojeni su gradovi širom Makedonije i Albanije: Berat, Kanina, Kroja, Voden, Kostur, Hlerin, Melnik… Značaj osvajanja ovih teritorija ogleda se i u Dušanovoj vladarskoj titulaturi: sve do 1343. godine uglavnom se potpisivao kao „Stefan kraljˮ, dok se nakon značajnijeg širenja na račun Vizantije potpisuje kao „čestnik Grcimaˮ. Njegovu nameru da se proglasi za cara ubrzala je 1345. godina. Tada je srpska vojska zauzela sve krajeve jugoistočne Makedonije, uključujući i poluostrvo Halkidik.

Bitno je razdvojiti čin proglašenja za cara od čina carskog krunisanja. Stefan Dušan se za cara proglasio krajem 1345. godine u gradu Seru. Budući da je vladar carsku krunu mogao dobiti jedino iz ruku patrijarha, a bilo je očigledno da carigradski patrijarh neće obaviti krunisanje, Dušan se odlučio na presedan – bez saglasnosti Vaseljenske patrijaršije uzdigao je arhiepiskopa Joanikija na rang patrijarha.

Svečani čin carskog krunisanja obavljen je na državnom saboru u Skoplju na Uskrs 16. aprila 1346. godine. Krunisanje je obavljeno po vizantijskom ceremonijalu, dok je car Stefan Dušan isticao da mu je Bog „darovaoˮ carstvo i da je postao car „po milosti Božijojˮ. Krunisanju su prisustvovali i bugarski patrijarh Simeon, deo grčkih episkopa, a najvažniju ideološku podlogu ovom činu pružili su monasi uticajne Svete Gore: oni su ga priznali za zakonitog cara, ali sa ograničenjem da se na liturgiji u svetogorskim manastirima njegovo ime spominje posle pominjanja imena vizantijskog cara.

Čin carskog krunisanja pozdravila je i Venecija, dok je Dubrovnik poslao poslanstvo koje bi lično čestitalo caru.  Bugarska je takođe priznala Dušanovo uzdizanje za cara, što je bila posledica vrlo dobrih političkih odnosa dveju slovenskih država koji su učvršćeni još početkom vladavine Stefana Dušana, kada je sklopljen brak sa Jelenom, sestrom bugarskog cara. Vizantija, prirodno, ovaj čin nije priznala.

Papa i vladari zapadnih država odbili su da Dušanu priznaju carsku titulu. Priznanje krunisanja uslovljavali su prelaskom vladarske porodice i čitavog naroda u katoličku veru.

Uzdizanje Srbije u rang carstva predstavljalo je vrhunac njenog srednjovekovnog postojanja.

PIŠE: Marko Stojanović, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu

  1. Grupa autora, Istorija srpskog naroda 1: od najstarijeg vremena do Maričke bitke, Beograd, 1984.
  2. Božidar Ferjančić i Sima Ćirković, Stefan Dušan, kralj i car, Beograd 2005.
  3. Mihailo Dinić, Dušanova carska titula u očima savremenika, Beograd 1951.

Poletela dva sokola pravo sa neba

i padoše pred Manastir Petra Svetoga.

Jedan nosi zlatnu krunu cara Dušana,

drugi nosi britku sablju hrabrog Miloša.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

F
Prethodni članak

U POČETKU BEŠE REČ

programski_2018d
Naredni članak

NOVI SAD: Novosadske muzičke svečanosti (NOMUS)