AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivosti

FUDBAL U SRBIJI NA POČETKU HH VEKA

Početkom dvadesetog veka sportske aktivnosti u Beogradu su stidljivo prožimale prvenstveno mlađe pripadnike građanskog društva. Pored viteških i sokolskih udruženja, u kojima se na prvom mestu razvijao zdrav odnos prema fizičkim aktivnostima, po pojavi fudbalske lopte u srpskoj prestonici zamah dobija jedan novi sport. Naime, fudbal postaje sve popularnija igra i sve veći broj dece i omladinaca učlanjuje se u novoformirane fudbalske klubove. Vihor rata, na trenutak, prekinuće ovu vrstu zabave, ali će se ubrzo naći snage i povoda za nove „loptačke utakmice”.

Da se niko nije nadao ratu, svedoči i činjenica da je beogradski fudbalski klub Velika Srbija za 15, 22. i 29. jun zakazao prijateljske utakmice sa Srpskim sport klubom iz Sarajeva, HAŠK-om iz Zagreba i Ilirijom iz Ljubljane, ali nijedna od njih nije odigrana[1] iako su fudbaleri iz Zagreba na dan atentata doputovali čak do Zemuna.

Grb SK Velika Srbija

Grb SK Velika Srbija

Međutim, skinuti su sa voza i poslati nazad.[2] Prvi plotun 28. jula 1914. godine označio je i zvanično obustavljanje svih sportskih takmičenja, a fudbaleri koji su bili sposobni za vojsku svoje dresove zamenili su vojničkim uniformama. Međutim, ubrzo po stabilizovanju odbrane Beograda, omladina koja nije bila dorasla vojnim obavezama vratila se na fudbalske terene i svaki slobodan trenutak između bombardovanja koristila za šutiranje lopte.[3] Najbolji pojedinci iz predratnih klubova formirali su tzv. Beogradsku reprezentaciju. Činili su je: Mihailo Andrejević, Nikola Simić, Bora Vasiljević, Jug Nikašinović, Milivoje Živković, Andrica Kojić, Nisim Ruso, Borivoje Jovanović, Marko Ašerović, Aleksandar Milojković i Dušan Stefanović. Ova ekipa ući će u istoriju fudbala jer je u ratnim uslovima odigrala dve prijateljske utakmice, u humanitarne svrhe, s pripadnicima savezničkih vojnih i medicinskih misija u Beogradu.[4] Megdan su podelili na BSK-ovom igralištu na Trkalištu, a prva utakmica odigrana je 23. maja 1915. godine. Prisustvovalo joj je oko 300 gledalaca, a završena je ubedljivom pobedom naših momaka od 3:1.[5] Nedelju dana kasnije upriličen je još jedan susret, koji je privukao pažnju još većeg broja gledalaca, ali je meč okončan već posle pola sata igre. Pri rezultatu 1:0 za domaćine, austrijski monitor sa Dunava je otvorio paljbu na Trkalište. Po svedočenju Borivoja Jovanovića, jednog od aktera utakmice, prva granata eksplodirala je podalje od mesta odigravanja meča, ali su druga i treća bile već mnogo preciznije. Četvrtu niko nije ni dočekao, svi su se razbežali, a na terenu je ostala samo fudbalska lopta.[6]

„Jednog septembarskog jutra 1914. godine, oko 5 časova, velika avionska eksplozija odjeknula je širom okolinom Trkališta, a kao rezultat svega bilo je oštećeno fudbalsko igralište FK Velika Srbija. Avionska granata pogodila je baš sam gol i srušila čitavu konstrukciju ukrašenu bojama srpske trobojke. Umesto toga, sada se tu nalazio širok krater.”[7]

Usledilo je fudbalsko zatišje, a većina igrališta vremenom su pretvorena u njive. Ipak, ljubav prema fudbalu nije jenjavala; malo-pomalo lopte su i pod okupacijom počele ponovo da se kotrljaju. Fudbal se najčešće igrao na Košutnjaku, na igralištu Sokola, i na Topčiderskom brdu, gde je kasnije ponikao SK Brđanin, na terenu osnovne škole na Topčiderskoj zvezdi.[8]

Nadaleko čuveni Marijan Matijević, koji se svojom snagom i umećem u rvanju proslavio u celom svetu, jedan deo svog života tokom austrougarske okupacije proveo je i u Beogradu kao kafedžija. Poznatiji pod imenom Junak iz Like organizovao je mnoštvo turneja po čitavoj Srbiji, na kojima je, zadivljujući mase svojom snagom, sakupljao novac za pomoć sirotinji. O tome će Beogradske novine u više navrata pisati, pa će tako i 20. oktobra 1917. godine javiti kako je od vojnih vlasti dobio dozvolu da u Beogradu organizuje međunarodno takmičenje u rvanju.[9]

Jedan meč na bivšem igralištu Sokola u Košutnjaku, 10. juna 1917. godine, biće naročito upamćen jer je, pored mnoštva gledalaca, to bio prvi zvaničan susret predstavnika okupatora i beogradskih mladića.[10] Naš sastav činili su: Duško Stefanović, Mile Živković Pop, Sava Nedeljković Haubica, Marko Ašerović, Nisim Ruso, Nikola Jovanović, Bora Vasiljević Ikiš, Dača Kadmonović, Mileta Jovanović, Dimitrije Savić i Lika Damjanović. Za austrougarski vojni tim igrala su, između ostalog, dva bivša mađarska reprezentativca, iz MTK-a i FTC-a. Na poluvremenu je bilo 1:1, ali su prestonički momci u nastavku pružili briljantnu partiju i ostvarili trijumf od 3:1. Tome je doprinelo i ponašanje austrougarskih vojnika koji su u pauzi između poluvremena već počeli da slave pobedu služeći se obilatim posluženjem koje je bilo upriličeno zbog značaja meča. Jedan od golova za naš tim postigao je i budući selektor čuvene generacije iz Montevidea, Boško Simonović, koji je ušao sa klupe i zapečatio sudbinu sportskih rivala. Ipak, ova pobeda imala je za okupljeni narod veći značaj od sportskog. Po završetku, oduševljena masa nosila je fudbalere, a Bora Vasiljević, koji je bio jedan od najboljih na utakmici, doživeo je da se uzvikuje njegovo ime, ali uz dodatak koji nije bio baš najprikladniji za taj trenutak – Komita. Istina, on je i bio jedan od najmlađih komita u odredima vojvode Petka i Vuka, ali to je bilo u balkanskim ratovima. Zbog toga je dobio šamar kod šefa policije Vitmana i tri dana apsa.[11]

„Sportsko društvo Tempo je krajem jula 1917. godine priredilo takmičenje u plivanju na Savi, u nekoliko disciplina. Plivanje je bilo podeljeno po stilovima i razdaljinama, ali i po uzrastu, pa su tako i oni najmlađi, ali i najstariji uzeli učešća. Kruna celokupne sportske manifestacije bila je „loptačka”, odnosno vaterpolo utakmica „sedam na sedam”.[12]

U oktobru 1917. godine odigrana su čak tri meča u dobrotvorne svrhe. Početkom meseca koplja su ukrstili Mlada Šumadija i kombinovani tim beogradske omladine, a duel je završen bez pobednika – 3:3.[13] U preostala dva duela beogradska omladina se susretala sa kombinovanim vojnim timom. Prva utakmica, koja je igrana pred sumrak, završena je nekoliko minuta pre kraja, pri rezultatu 4:4, jer su srpski fudbaleri, rezignirani zbog pogrešnih sudijskih odluka, ranije napustili teren.[14] Revanš je protekao u sportskom duhu, uprkos veoma jakom vetru, i uz pobedu golobradih beogradskih mladića od 3:2.[15]

Od proleća 1918. godine najviše se ipak igralo na posebno uređenom igralištu u blizini vojne bolnice Brčko na Vračaru. Oformljena je nekolicina klubova, kao što su Beograd, Sloga, Suz, Konkordija,[16] ali je najčešće kombinovani tim beogradske omladine delio megdan sa austrougarskim vojnicima. Fudbal je počeo dobijati predratni zamah. Beograd je početkom aprila pozivao sve zainteresovane da dođu u Košutnjak na treninge;[17] tako nešto činio je i upravnik Kancelarije za iskorišćavanje žetve pozivajući sve koji do sada nisu imali priliku da igraju a žele da mu se jave u hotel Bristol.[18] Takva atmosfera iskorišćena je da se 19. maja odigra utakmica u dobrotvorne svrhe, koja će biti dugo najavljivana i logistički podržana. Pred oko 1.500 gledalaca Beograd je pobedio EVZ sa 3:1.[19] I u narednih nekoliko susreta tzv. Beogradska reprezentacija pobeđivaće vojne sastave koji su im se suprotstavljali.[20]

Krajem septembra poslednje godine okupacije u Beogradskim novinama osvanula je najava da će se svakog utorka i petka odigravati treninzi i mečevi na igralištu Brčko.[21] Ipak, borbe za oslobođenje Srbije odložile su kotrljanje lopte za neke bolje dane koji će uskoro doći.

 

Miloš Brun

 

Izvor: Brun 2017: Miloš Brun, „Sport”, u: Beograd u velikom ratu očima savremenika, Beograd: „Arhipelag”, 79–83.

[1] Četvrt veka SK „Jugoslavija”: 1913–1938, Beograd 1939. Publikacija nije numerisana.

[2] Jovan D. Ružić, Sećanja i uspomene, Beograd 1973, str 212. Jovan Ružić na istoj strani tvrdi da su neposredno pred početak rata, jula 1914. godine, fudbaleri Velike Srbije odigrali prijateljsku utakmicu sa fudbalskim klubom NTK u Novom Sadu.

[3] Isto, str. 215.

[4] Četvrt veka SK „Jugoslavija”: 1913–1938, Beograd 1939. Admiral Trubridž u svom dnevniku beleži da je fudbalska ekipa engleske vojne misije krajem marta 1915. godine pobedila francuske avijatičare. Henri Fič, pripadnik engleske vojne misije, u svojim sećanjima spominje utakmice sa srpskom i francuskom ekipom kada im se probušila lopta, te nisu mogli da nastave nadmetanje. – Henry Fitch, My Mis-spent Youth: A Naval Journal, London 1937, str. 147.

[5] Politika, 12. 5. 1915. „Fotbalska utakmica”, str. 2.

[6] Četvrt veka SK „Jugoslavija”: 1913–1938, Beograd 1939.

[7] Isto.

[8] Mihailo Andrejević Andrejka,  Dugo putovanje kroz fudbal i medicinu, Gornji Milanovac 1989, str. 45–47.

[9] Beogradske novine, 20. 10. 1917. „Međunarodno rvanje”, str. 3.

[10] Nekoliko dana pre ovog meča održan je trening na kojem je odigrana i 25-minutna utakmica u kojoj su đaci Realne gimnazije dali četiri gola vojnicima. – Beogradske novine, 8. 6. 1917. „Nogometna vježba (trening)”, str. 1.

[11] Beogradske novine, 11. 6. 1917. „Utakmica”, str. 1 i Mihailo Andrejević Andrejka, Dugo putovanje kroz fudbal i medicinu, Gornji Milanovac 1989, str. 45–47.

[12] Beogradske novine, 29. 7. 1917. „Plivačka utakmica na Savi”, str. 3.

[13] Isto, 9. 10. 1917. „Loptačka utakmica Beograd–Kragujevac”, str. 2.

[14] Isto, 15. 10. 1917. „Rezultat jučerašnje utakmice – 4:4”, str. 1.

[15] Isto, 29. 10. 1917. „Pobjeda beogradskog loptačkog kluba u utakmici sa vojnicima”, str. 1.

[16] Mihailo Andrejević Andrejka, Dugo putovanje kroz fudbal i medicinu, Gornji Milanovac 1989, str. 45–47.

[17] Beogradske novine, 7. 4. 1918. „Loptački klub Beograd”, str. 2.

[18] Isto, 12. 8. 1918. „Loptači”, str. 1.

[19] Isto, 21. 5. 1918. „Utakmica Beograd – EVZ (3:1)”, str. 1.

[20] Isto, 5. 8. 1918. „Jučerašnje utakmice u Topčideru”, str. 1.

[21] Isto, 24. 9. 1918. „Sportskije vježbe”, str. 3.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

kolona
Prethodni članak

Počela je operacija „Oluja”

jovan acin
Naredni članak

Poginuo je reditelj Jovan Aćin