AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivosti

FATALNO BOMBARDOVANJE NOVOG SADA

Petrovaradinska tvrđava imala je značajnu ulogu tokom revolucije 1848/49. godine. Francuska revolucija, koja je buknula 1848. godine u Parizu, brzo se proširila i na ostatak Evrope. U krugovima mađarske aristokratije počela je da sazreva misao da bi u celoj Ugarskoj trebalo uvesti kao službeni jezik mađarski, preko kojeg bi se afirmisala međusobna nacija i država.

Tokom revolucije ban Jelačić je, gušeći pobunu, umarširao u varoš i napao Petrovaradinsku tvrđavu, koja je bila u mađarskim rukama. Mađari, pod komandom generala Pala Kiša, 12. juna 1849. godine topovima su nekoliko sati neprekidno bombardovali Novi Sad, nakon čega je on bio gotovo potpuno uništen. Melhior Erdujhelji o ovom strašnom događaju piše:

„Kao pljusak padajućih zvezda, svetlucale su bombe, koje su nad Novim Sadom letile i ta cvetna varoš postade za nekoliko sahata žrtva proždrljiva ognja. Stanovnici joj se razbegli, a zdanja u pepeo pretvorena… Kiš je o tom žalosnom događaju pisao mađarskoj vladi: da je Novi Sad morao bomardovati da spase pontonski most.”

Kad su pale prve granate, uspaničeni građani, uz „jauk i lelek žena i dece”, počeše bežati iz Novog Sada duž Temerinske, Kisačke, Futoške i Piroške ulice. Svirepi napadači usmeriše svoje plotune upravo na prestrašeni narod, tako da su mnogi poginuli prilikom ovog povlačenja. Novi Sad je u tolikoj meri razoren bombama ispaljivanim iz 200 topova Petrovaradinske tvrđave da je, nakon ovog brutalnog napada, glavni upravnik Ugarske, general Hajnau, planirao ponovno podizanje grada na drugom mestu, oko 1.200 metara uzvodno udaljenom od topova na Petrovaradinskoj tvrđavi, otprilike naspram Sremske Kamenice. Nakon bombardovanja, od 2.812 novosadskih građevina ostalo je samo 808, dok su sve ostale uništene granatama ili izgorele. Tada su u velikom broju nestali dragoceni tragovi barokne i klasicističke gradnje. Tragično uništenje svog grada stihovima je ovekovečio Jovan Jovnović Zmaj:

U ftornik ih pozdravila

Nevidiljva beda,

Drugo jutro već osvanu

Pepeljava sreda.

 

…Ko ne dobi orden bombe

Il taneta crna,

Razbeže se bosom nogom

Preko sremskog trna.

 

A kad posle Hajnau dunu

U trumbetu mira,

Skupiše se da potraže

Ljuske od krompira.

 

Izvor: Vuković i dr. 2017: Valentina Vuković, Srđan Ercegan, Vladimir Pihler i Miško Lazović, Tvrđave na Dunavu, Novi Sad – Beograd: „Prometej” – Prirodno-matematički fakultet – Radio-televizija Srbije, str. 49.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

Darko-Kraljic-kompozitor
Prethodni članak

Umro je autor pesme „Devojko mala” Darko Kraljić

NovicaTadic-250x250
Naredni članak

Rođen je pesnik Novica Tadić