AktuelnostiDa se ne zaboraviZanimljivostiLjudi

ČOVEK KOME JE POSVEĆEN STERIJIN „TVRDICA” – DR GAVRIL PEKAROVIĆ

Gavril Pekarović[1] rođen je 1811. godine[2] u Banatskom Aranđelovu (tadašnji naziv je bio Oroslamoš), nadomak Kikinde. O njemu se malo zna i u literaturi o istoriji medicine, a i uopšte. U to vreme Banatsko Aranđelovo se nalazilo u Habzburškoj monarhiji, koja je svakako bila višejezična, pa onda ni ne čudi podatak da je Gavril Pekarović bio poliglota – pored maternjeg srpskog jezika, govorio je tečno mađarski, nemački i rumunski, a kasnije je naučio i engleski i francuski, kao i latinski i starogrčki koji su mu bili neophodni za školovanje.

Studije medicine upisao je i završio u Pešti 1836. godine, kada je i dobio titulu doktora medicine napisavši doktorsku disertaciju Disertatio inaguralis medica de salitina. Doktor Pekarović nije bio ravnodušan prema književnosti – već u dvadesetim godinama je u Letopisu Matice srpske objavio prevod pesme Snoviđenje (svoje prve), ali i Toržestvo na Parnassu Serbskom ili stihovi stolp vozdvižen: i(h) Visokop eosvjaščenjejšemu Gospodinu Gospodinu Stefanu Stankovič Pravoslavnomu Episkopu Budimskomu i proč. na dan Toržestvenog Tezoimenstva Jego (Letopis Matice srpske knjiga 28, strana 41) i Plač zvezde Danice (Letopis Matice srpske knjiga 29, strana 56). Poezija je veoma brzo bila zamenjena lekarskim instrumentima, kao što je to uradio i njegov stariji kolega, prvi naš higijeničar, dr Konstantin Pejčić [3], na koga se Gavril Pekarović ugledao. Ono po čemu je svakako ovaj lekar ostao u sećanju, jeste knjiga Čadoljub ili negovanje dece u prvim života godinama [4], koja je ujedno i prva knjiga o negovanju dece kod nas. G. Pekarović ju je napisao još kao student, ali je objavljena 1836. godine u Budimu, dok je predgovor napisan u Pešti 1. februara iste godine. Knjiga je posvećena „Visokoblagorodnoj gospoi Anastasiji Nako ot Velikog Sent-Mikloš rođ. Vučetić”. Čadoljub nije originalno delo – glavni uzor za ovu knjigu Pekaroviću je poslužila Huflandova (nemački higijeničar) knjiga iz 1799.[5] Čadoljub je smatran dopunom Pejčićeve knjige Rukovoditelj i predstavlja uputstva za negovanje  male dece kako bi se sačuvala od mnogobrojnih bolesti, telesnih mana i smrtnosti.

Može se verovati da je nastala jer su zdravstveno stanje i mortalitet dece 1836. godine bili strašni: u Novom Sadu je te godine umrlo 708 osoba od rođenih 779, od čega je bilo 353 dece [6].

Knjiga je malog formata, na svega 104 stranice, i pisana je predvukovskom ćirilicom. Sadrži 46 poglavlja, a literatura koju je Pekarović koristio, nalazi se na 12 stranica sa preko 80 bibliografskih jedinica. Knjiga je tek 1979. fototipski umnožena na 3.000 primeraka, a do tada su postojala samo dva.

Najlepše godine svog života ovaj lekar je proveo u Vršcu u koji dolazi 1836. godine, a tri godine kasnije, 1839. oženio se Sarom Nančić, ćerkom Mite Nančića, koji je bio trgovac. Iz tog braka rodilo se šestoro dece, a ćerka Katina je kuću Pekarovića zaveštala crkvenoj opštini. U Vršcu je radio kao lekar Srpskog opščestva i upravnik Srpskog špitalja. On se trudio da ovu bolnicu unapredi, te je napisao Primječanija sverhu cjelishodnog ureždenija bolnica 1846. Tražio je i da se poveća bolničareva plata sa 10 na 60 forinti, iako je sav Pekarovićev trud nailazio na prepreke uglavnom zbog nerazumevanja od strane crkvene opštine, međutim nije poznato da li je ova Pekarovićeva ideja o reorganizaciji bolnice ikada sprovedena u delo.

Bio je lični prijatelj i lekar Jovana Sterije Popovića, koji je Pekaroviću posvetio svoje čuveno delo Tvrdica[7]. O dubini njihovog prijateljstva svedoči i činjenica da su na vršačkom groblju sahranjeni jedan pored drugog po sopstvenoj želji. Gavril Pekarović je umro 8. marta 1851.

Iako se o ovom lekaru veoma malo zna, vredno je napomenuti da se njegovi saveti iz Čadoljuba i danas primenjuju, te se on može smatrati začetnikom srpske i južnoslovenske pedijatrije. U njegovu čast su u međunarodnoj godini deteta – 1979. g. – podignute spomen-biste ispred ulaza u Vršačku bolnicu, Dečije klinike u Novom Sadu i pred Zdravstvenom stanicom u Banatskom Aranđelovu.

 

[1] Biografija i ostale informacije o životu Gavrila Pekarovića preuzete od: Tokin (1953) i Mikić − Velisavljev (1995).

[2] Mikić i Velisavljev navode da je godina rođenja G. Pekarovića 1812.

[3] Rukovoditelj k sveopštemu zdravlju, Budim, 1830.

[4] U nastavku će se koristiti samo Čadošub.

[5] Dr. Christ. Wilh. Hufeland’s Guter Rath an Mütter über die physische Erziehung der Kinder.

[6] P. Mikić, Natalitet i mortalitet na tlu današnje Vojvodine u prvoj polovini 19. veka.

[7] Videti posvetu u Tvrdici.

30713986_10211113404781364_8006532811768987648_o

AUTOR: Aleksandra Tabak, diplomirani filolog srpskog jezika i književnosti

 

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

_sp-jovan-cvijic
Prethodni članak

Rođen je geograf, profesor i akademik Jovan Cvijić

risstic
Naredni članak

Umro je reditelj Jovan Ristić