Da se ne zaboraviZanimljivostiLjudi

ČEDOMIR PAVIĆ (1882−1914): ZABORAVLJENI SRPSKI HEROJ I PJESNIK

Matica srpska – Društvo članova u Crnoj Gori objavila je knjigu S Pacifika na Skadarsko blato[1], autora Čedomir Pavića, čime smo dobili značajno svjedočanstvo o jednom zaboravljenom srpskom heroju, ali i jedno neposredno svjedočanstvo o srpskoj emigraciji u Americi, te njihovom povratku i učešću u borbi za oslobođenje Skadra.

Pavićeva knjiga, samim tim i interesovanje za njegov čudnovati put od političkog emigranta do ratnika i heroja, više od jednog vijeka bila je zaboravljena u biblioteci Srpskog narodnog saveza u Pitsburgu, gdje je, reklo bi se slučajno, pronašla dr Krinka Vidaković Petrov. Naime, sama knjiga objavljena je u San Francisku 1913. godine, a njeno današnje izdanje praćeno je Predgovorom Krinke Vidaković Petrov, u kojem nas izvještava o Pavićevom životu i radu u Americi, te njegovom naporom da u saradnji s Mihailom Pupinim organizuje srpske iseljenike kako bi se vratili u domovinu i učestvovali u Balkanskim ratovima tokom 1912. i 1913. godine. Knjiga sadrži i Pogovor u kojem nas Tomaš Ćorović detaljnije upoznaje s Pavićevim životom u Crnoj Gori prije njegovog sukoba s knjazom Nikolom, pa sve do odlaska u emigraciju.

Čedomir Pavić je rođen 21. marta 1882. godine u Šavniku, kao treće od šestoro djece u porodici Kara i Gospave Pavić. U rodnom gradu završava osnovnu školu, a 1893. godine upisuje gimnaziju na Cetinju. „Najbolji je đak u generaciji, ali nezadovoljan tom učmalom sredinom, on sa jednomišljenikom i najboljim drugom Markom Dakovićem, odlazi u Beograd. Tu nastavlja školovanje, upisuje III razred u I muškoj gimnaziji, školske 1895/96. godine.ˮ[2] Pavić nakon gimnazije upisuje Filozofski fakultet.

„Godine 1903. objavljuje prvu zbirku pjesama. U uvodnoj pjesmi Hram slobode crnogorska cenzura nalazi da stihom U svetinju hrama iznenada kroči / Oholim korakom poglavarska glava / (…) Natrag, bježi natrag, da hram ne oskvrne, / Pod poetskom krinkom jedan despot grubi pjesnik vrijeđa knjaza Nikolu, tako da u ljeto 1904. godine u vrijeme raspusta Čedomir biva uhapšen na Cetinju. Uspijeva da ga oslobode i sa austrougarskim pasošem, koji nabavlja u Kotoru, ide u Ameriku.ˮ[3]

U Americi Pavić nastavlja sa književnim radom, ali počinje da se bavi i novinarstvo, ne samo da bi se izdržavao, koliko da bi time doprinio formiranju srpske publicistike u Americi. Najprije sarađuje sa listom Srbin, zatim sa novonastalim listom Amerikanski srbobran, ali kako dolazi do sukoba među srpskim udruženjima odlazi u Njujork, gdje jednu struju srpskih iseljenika vodi Mihailo Pupin.

Li

Kako Pavić ne želi da se svrstava ni na jednu od zavađenih srpskih strana, odlazi u San Francisko, gdje 1909. godine uređuje Srpski glasnik. „U susjednom Ouklandu upisuje se na Berkli, jedan od najprestižnijih univerziteta u Americiˮ, međutim, „vijest sa Balkana da su dvije srpske države mobilisale vojsku i da su se spremile na rat sa Turskom, bila je dovoljna da mladi Pavić okupi 120 dobrovoljaca i krene preko okeana pravo na front. Svoje putovanje od San Franciska, preko prostranstva američkog kontinenta, dalje put brodom od Njujorka do luke Bar u Crnoj Gori, pa onda vožnja crnogorskom željeznicom do Virpazara i parobrodom do Plavnice i dalje do same linije fronta, opsada Skadra i na kraju do Borbi na Bardonjolu, pretočiće u tekst S Pacifika na Skadarsko blato[4]

U samoj knjizi nalaze se i izvještaji koje Pavić priprema za Srpski glasnik u Americi. Ne želi, pritom, da pravi istorijske reminiscencije, već da neoposredno opiše rat, jer „sad je opet po sudbi istorijskoj došlo, kad se srpstvo uskolebalo i osnoažilo, da se Skadar osvaja za Srpstvo i srpska država Crna Gora je oktobra mjeseca 1912. udarila i Skadar opkolila. U tom je pritekla i druga srpska država, Srbijaˮ[5], kaže Pavić pripremajući svoj ratni izvještaj.

Praveći osvrt na Pavićevu knjigu, Krinka Vidaković Petrov zapaža: „Pavić u svojoj knjizi opisuje zbivanja koja se završavaju poslednjim danima januara 1913. Dalje nije pisao, a jedan od razloga sigurno je bio razočarenje međunarodnim pritiscima koji su naterali Crnogorce da se povuku iz Skadra, čije je osvajanje tako skupo koštalo srpsko-crnogorsku vojsku. U svakom slučaju, Pavić se nije vratio u Amerikuˮ[6], već je nastavio svoje studije u Beogradu, na Filozofskom fakultetu, ali  nakon što je Austrougarska objavila rat Srbiji, opet stupa u dobrovoljnu četu. „U najkrvavijoj bici koju su vodile srpska i austrougarska vojska na Mačkovom kamenu 16. avgusta 1914. godine Čedomir Pavić je hrabro poginuo. Dnevni list Politika je 21. Avgusta 1914. godine na prvoj strani objavila vijest: Čeda Pavić – još jedna žrtva[7]

„Književna kritika nije dobro primila prvu knjigu pjesama Čedomira Pavićaˮ, zapaža Tomaš Ćorović, dodajući da će tek sa njegovim povratkom iz Amerike 1914. godine Srpski književni glasnik, pod uredništvom Jovana Skerlića, objaviti dvije Pavićeve pjesme, da bi znatno kasnije dr Miodrag Popović iznio „veoma pozitivno mišljenje o pjesničkom opusu Čedomira Pavića. Navodi: ʼU poeziji Pavić je, na svoj način prvi u nas, kretao putem modernizma… U stihovbima ispevanim po dolasku u Ameriku osećaju se vitmenovski poetski impulsi, kao i prisustvo sionske muzike, datih u dugim stihovima, sličnim Njegoševim, i po smislu i po dužini. Kao poetska prethodnica ekspresionizma, Pavić će se kod nas javiti pre Rastka Petrovića, Stanislava Vinavera i Miloša Crnjanskogʼ.ˮ[8] Prema tome, izvjesna misao o mjestu Čedomira Pavića u srpskoj istoriji i književnosti već postoji, ali smo još uvijek daleko od prave ocjene. Sama knjiga S Pacifika na Skadarsko blato osim istoriografskog, ima izuzetan i literarni značaj.

PIŠE: mr srpskog jezika i književnosti Milorad Durutović

[1] Čedomir Pavić, S Pacifika na Skadarsko blato, Matica srpska – Društvo članova u Crnoj Gori, Podgorica, 2016.

[2] Tomaš Ćorović, Pogovor, nav. izd, 138.

[3] Isto.

[4] Isto, 139.

[5] Č. Pavić, nav. d., 66

[6] Vidaković Petrov. izd, 10.

[7] Ćorović, nav. d. 140.

[8] Isto, 141.

Sanja Vukovic

Sanja Vukovic

pexels-photo-339805
Prethodni članak

PEĆINCI (SELO KUPINOVO): „KUPINIK – DANI ZMAJEVAˮ

dzet
Naredni članak

Rođen je Vlada Janković Džet